Қарағанды индустриялық университеті ғалымдары болашақтың тағамын әзірлеуде

Қарағанды индустриялық университеті базасында «Тағам өнімдерінің технологиясы» атты жаңа білім беру бағдарламасы ашылды. Алайда бұл бағдарлама аспаздарды даярлауға емес, жаңа буынның пайдалы, функционалды әрі заман талабына сай өнімдерін жасай алатын инженер-технологтарды даярлауға бағытталған.

Бүгінде тамақ өнеркәсібі неге фармацевтикамен тығыз байланысты екені, университет зертханасында қандай өнімдер әзірленіп жатқаны және бұл жобалардың нарыққа шығу мүмкіндігі туралы химиялық технология және экология кафедрасының меңгерушісі, химия ғылымдарының кандидаты, профессор Сауле Қабиева айтып берді.

Оның айтуынша, жаңа бағдарламаның ашылуы кездейсоқ шешім емес. Университетте жеті жылдан бері «Фармацевтикалық өндіріс технологиясы» білім беру бағдарламасы табысты жүзеге асырылып келеді. Биологиялық белсенді қоспалармен жұмыс істеу барысында ғалымдар бұл әзірлемелерді тағам өнеркәсібінде де тиімді пайдалануға болатынын түсінген.

— Қазіргі таңда тағам тек қарын тойдыру құралы емес. Ол иммунитетті нығайтып, ағзаның қорғаныш қабілетін арттырып, адам денсаулығына пайдалы болуы тиіс. Сондықтан тағам өнімдерінің технологиясы бағытын ашу — ғылыми жұмыстарымыздың заңды жалғасы, — дейді профессор.

Ғалымның сөзінше, қазіргі тамақ өнеркәсібі фармацевтика саласымен барған сайын тығыз байланыс орнатуда. Өсімдік экстрактілері, дәрумендік кешендер мен минералды қоспалар енді тек дәрі-дәрмек өндірісінде ғана емес, функционалды тағам өнімдерін жасауда да кеңінен қолданылуда.

Бұл бағыттардың маңыздылығы әсіресе COVID-19 пандемиясы кезінде айқын байқалды. Сол кезеңде әлемдік дағдарыстарға қарамастан, азық-түлік пен дәрі-дәрмекке сұраныс әрқашан жоғары болатыны дәлелденді.

— Пандемия осы салаларда еңбек ететін мамандардың қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Сондықтан біз бағдарламаны болашаққа бағдарлап жасадық. Біздің түлектер жұмыссыз қалмайды, — дейді Сауле Қабиева.

Жаңа білім беру бағдарламасы тағам өнеркәсібінің көптеген бағытын қамтиды: нан-тоқаш, сүт, ет және кондитерлік өнімдер технологиясы, сусын өндірісі және басқа да салалар. Сонымен қатар профессор болашақ түлектердің аспаз емес, инженер-технолог болатынын ерекше атап өтті.

— Көпшілік бұл мамандықты аспаздықпен шатастырады. Шын мәнінде, бұл — күрделі техникалық мамандық. Студенттер химиялық үдерістерді, өндірістік жабдықтарды, өнім сапасын талдау әдістерін меңгереді. Технолог — бұл инженерге жақын маман, — деп түсіндірді ол.

Маманның негізгі міндеті — өнім шығару ғана емес, оның сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Мысалы, қышқыл сүт өнімдері тез бұзылса, технолог консервант қосудың орнына өндірістік процесті жетілдіру жолдарын іздеуі керек.

Мамандар даярлау мақсатында университетте сүтқышқылды және нан-тоқаш өнімдері технологиясына арналған заманауи зертхана ашылды. Ол сәуір айында өткен халықаралық ғылыми конференция аясында іске қосылған.

Зертхана заманауи құрал-жабдықтармен қамтылған: тартпа шкафтар, кептіру шкафтары, термостаттар, сүт центрифугасы, гомогенизаторлар, микроскоптар, pH-өлшегіштер және басқа да құрылғылар.

— Мен көптеген жоғары оқу орындары мен ғылыми орталықтарда болдым. Бірақ дәл осындай заманауи титрлеу үстелін алғаш рет өз университетімізден көріп отырмын, — дейді профессор мақтанышпен.

Студенттер алғашқы өнімдерін де әзірлеп үлгерген. Олардың қатарында термостатты айран, сүзбелі қарақұмық тоқаштары, үй ірімшігі және шие мен цитрус экстрактілері қосылған сүт сарысуынан жасалған сусындар бар.

Сауле Қабиева айтуынша, зертхананың ашылуына келген Оңтүстік Корея, Германия және АҚШ қонақтары дайындалған өнімдердің дәмі мен сапасына жоғары баға берген.

Университет алдағы уақытта өңірдегі сүт зауыттарымен, нан-тоқаш өндірістерімен және кондитерлік фабрикалармен тығыз байланыс орнатуды жоспарлап отыр. ЖОО өндірушілер үшін жаңа рецептуралар, пайдалы қоспалар мен функционалды өнімдер әзірлеуге дайын.

Болашақта университет өз брендімен өнім шығаруды және стартап-жобаларға қатысуды да қарастыруда. Мұндай тәжірибе бұған дейін де болған: кафедра оқытушыларының бірі жастар байқауында жеңіске жетіп, өсімдік шикізаты негізінде сәбилерді шомылдыруға арналған ұнтақ өндірісін іске қосқан.

Алдағы жылдары кафедра ет және кондитерлік өнімдер зертханаларын ашып, ғылыми зерттеулер аясын кеңейтіп, өндіріс орындарымен ынтымақтастықты нығайтуды көздейді.

Ғалымдар өнеркәсіптік өңір тұрғындарының денсаулығына ерекше назар аударып отыр. Сауле Қабиева айтуынша, зиянды өндірістік ортада жұмыс істейтін адамдар үшін А, В және С дәрумендеріне, антиоксиданттар мен селенге бай тағамдарды тұтыну аса маңызды.

— Антиоксиданттар ағзаға токсиндер мен ауыр металдардың әсерімен күресуге көмектеседі, ал селен иммундық жүйені қолдап, өндірістік зиянды факторлардың кері әсерін азайтады. Сондықтан біз өсімдік экстрактілері мен функционалды тағам өнімдері бағытында белсенді жұмыс істеп жатырмыз, — деп қорытындылады профессор.

Оның сөзінше, жаңа білім беру бағдарламасы — жай ғана жаңа мамандық емес. Бұл — ғылымды, технологияны және адам денсаулығына деген қамқорлықты біріктіруге бағытталған маңызды қадам.