2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап қазақстандықтар зейнетақы жинақтарын басқаруға қатысты жаңа мүмкіндіктерге ие болады. Қаражатты бірнеше инвестициялық портфельді басқарушыға (ИПБ) бөлуге, ал қажет болған жағдайда жинақтың 100%-ын жеке басқарушыға беруге болады.
Алайда жаңа мүмкіндіктермен бірге маңызды сұрақ та туындайды: таңдалған ИПБ банкротқа ұшыраса немесе жұмысын тоқтатса, зейнетақы ақшасы не болады?
7 қыркүйектен бастап ережелер өзгереді
Осы күннен бастап салымшы зейнетақы жинақтарын қалай бөлетінін өзі таңдай алады.
Мысалы:
- барлық жинақты бір ИПБ-ға беруге;
- жинақты екі немесе үш басқарушы арасында бөлуге;
- қаражаттың бір бөлігін Ұлттық банктің басқаруында қалдырып, қалғанын ИПБ-ға беруге болады.
Бұл ретте 7 қыркүйек — жаңа ережелер күшіне енетін күн. Бұл күні ақша автоматты түрде басқарушы компанияға аударылмайды.
Өтініш берілгеннен кейін БЖЗҚ қажетті рәсімдерді жүргізеді. Зейнетақы активтерін аударуға 30 күнтізбелік күнге дейін уақыт беріледі.
Зейнетақы ақшасы ИПБ-ның меншігіне өтпейді
Жинақтарды жеке басқарушыға беру ақша БЖЗҚ-дан шығып, компанияның меншігіне өтеді дегенді білдірмейді.
Зейнетақы активтері БЖЗҚ-да қалады. ИПБ оларды басқаруға және заңнамада рұқсат етілген қаржы құралдарына инвестициялауға құқық алады.
Сонымен қатар басқарушы компания бұл зейнетақы активтерін басқа ұйымға сенімгерлік басқаруға бере алмайды.
Сондықтан компания қаржылық қиындықтарға тап болса, оның кредиторлар алдындағы міндеттемелері клиенттердің зейнетақы жинақтары автоматты түрде жоғалады дегенді білдірмейді.
ИПБ жұмысын тоқтатса не болады?
Егер жеке басқарушымен жасалған шарт тоқтатылса, зейнетақы активтері БЖЗҚ жүйесіне қайтарылады және Ұлттық банктің басқаруына беріледі.
Егер шартты ИПБ-ның өзі бұзса, компания заңда көзделген міндеттемелерін орындауы тиіс. Атап айтқанда, егер ИПБ алған кірістілік пен белгіленген ең төменгі мән арасында теріс айырма пайда болса, ол заңда белгіленген тәртіппен өтелуге тиіс.
Егер мұндай өтем қажет болса, теріс айырма өтелген күннен кейін ИПБ бес жұмыс күні ішінде зейнетақы активтерін Ұлттық банктегі БЖЗҚ-ның кастодиандық шотына қайтаруы керек.
Яғни қажетті есеп айырысулар аяқталғаннан кейін активтерді қайтарудың нақты мерзімі белгіленген.
ИПБ төмен кірістілік көрсетсе не болады?
Салымшылар үшін кірістілік жеткіліксіз болған жағдайда да қорғау тетігі қарастырылған.
Егер ИПБ алған зейнетақы активтерінің кірістілігі белгіленген ең төменгі мәннен төмен болса, заңда көзделген жағдайларда басқарушы компания теріс айырманы өз қаражаты есебінен өтеуге тиіс.
Одан кейін БЖЗҚ тиісті соманы жинақтары осы ИПБ-ның басқаруында болған салымшылардың жеке зейнетақы шоттарына аударады.
Алайда мұны табысқа кепілдік беретін механизм деп түсінбеу керек. ИПБ зейнетақы активтерін инвестициялайтындықтан, кірістілік өзгеруі мүмкін және инвестициялық қызмет белгілі бір тәуекелдермен байланысты.
ИПБ-ны таңдағанда неге мән берген жөн?
7 қыркүйектен бастап басқарушы компанияны дұрыс таңдау бұрынғыдан да маңызды болады. Себебі салымшы зейнетақы жинақтарының 100%-ына дейін жеке ИПБ-ға бере алады.
Сондықтан шешім қабылдамас бұрын тек кірістілікке ғана емес, мына көрсеткіштерге де назар аударған жөн:
- комиссия мөлшеріне;
- инвестициялық портфельдің құрылымына;
- тәуекел деңгейіне;
- инвестициялық стратегияға;
- қаражат салынатын қаржы құралдарына;
- компанияның әртүрлі кезеңдердегі жұмыс нәтижелеріне.
Ең бастысы: ИПБ банкротқа ұшыраса немесе басқаруды тоқтатса, зейнетақы жинақтары компаниямен бірге жоғалып кетпеуі тиіс. Активтер БЖЗҚ жүйесінде қалады, ал басқару тоқтаған жағдайда оларды Ұлттық банктің басқаруына қайтару тетігі қарастырылған.
Бұл ретте зейнетақы активтерінің сақталуы мен инвестициялық тәуекел — екі түрлі мәселе. Сондықтан ИПБ-ны тек ең жоғары кірістілік көрсеткішіне қарап таңдамаған дұрыс.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/enbek-konaev/press/news/details/1280905?lang=ru
Жауап қалдыру Жауапты болдырмау