Кең таралған пайдалы қазбаларды өндірудің мемлекеттік аудитінің қорытындылары туралы

2026 жылғы 25 тамызда Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Тексеру комиссиясының отырысында кең таралған пайдалы қазбаларды өндірудің мемлекеттік аудитінің қорытындылары қаралды.

Жүргізілген аудиторлық іс – шараның қорытындысы бойынша белгіленген бұзушылықтардың жалпы сомасы 29 527,1 мың теңгені құрады, бюджетке – 23 383,4 мың теңге (79,2%) түсті, бұдан басқа, басқарма қызметінде 2 кемшілік және 1 рәсімдік бұзушылық анықталды.

Мемлекеттік аудит нәтижелері бойынша “Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің кәсіпкерлік және индустриялық-инновациялық даму басқармасы” КММ қызметі тұтастай алғанда жер қойнауын пайдалану құқығын беру, келісімшарттық және лицензиялық міндеттемелердің орындалуын мониторингілеу, сондай-ақ жер қойнауын пайдалану процестерін цифрландыру жөніндегі жекелеген іс-шараларды іске асыру саласындағы заңнамамен жүктелген өкілеттіктерге сәйкес келетіні анықталды. Басқарма жер қойнауын пайдалану құқықтарын беру, қайта ресімдеу және тоқтату кезінде белгіленген рәсімдердің сақталуын қамтамасыз етеді, жер қойнауын пайдаланушылардың міндеттемелердің орындалуын мониторингілеу жүйесін ұйымдастырады, бұзушылықтар анықталған кезде ден қою шараларын қабылдайды және жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай платформасын енгізуді жүзеге асырады.

Сонымен қатар, аудит жер қойнауын пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың тиімділігіне теріс әсер ететін жүйелік кемшіліктерді анықтады. Жер қойнауын пайдалану құқығын беру рәсімдерін тоқтату бойынша жекелеген әкімшілік шешімдерді уақтылы қабылдау қамтамасыз етілмеген, өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына 14 497,0 мың теңге сомаға қаражат аудару жөніндегі келісімшарттық міндеттемелерді тиісінше орындамау фактілері, сондай-ақ Мемлекеттік кірістер органдарымен ведомствоаралық өзара іс-қимылдың жеткіліксіз тиімділігі анықталған, бұл пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық бойынша салық міндеттемелерін төмендетуге алып келді сомасы 15 030,1 мың теңге.

Негізгі проблема кең таралған пайдалы қазбаларды өндіру саласындағы мемлекеттік бақылау жөніндегі жергілікті атқарушы органдарға берілген өкілеттіктердің іске асырылуын нормативтік, ұйымдастырушылық және кадрлық қамтамасыз етудің жеткіліксіздігі болып табылады. Тексерілетін кезеңде бұл бақылау өкілеттіктері оларды жүзеге асырудың қажетті тетіктерінің, мамандандырылған инспекторлық құрамның, жеткілікті инфрақұрылымның және нақты заңнамалық реттеудің болмауына байланысты іс жүзінде іске асырылмады. Бұдан басқа, қолданыстағы заңнама өз бетінше (заңсыз) жер қойнауын пайдалануды анықтау мен жолын кесудің кешенді тетігін қамтамасыз етпейді, бұл құқықтық алшақтықты тудырады және мемлекеттік бақылаудың тиімділігін төмендетеді.

Жалпы аудит нәтижелері Басқарманың қызметі жер қойнауын пайдалану саласындағы негізгі әкімшілік функциялардың орындалуын қамтамасыз ететіндігін көрсетеді, алайда жекелеген бақылау өкілеттіктерін және ведомствоаралық өзара іс-қимылды іске асырудың тиімділігі қолданыстағы заңнамалық, ұйымдастырушылық және ақпараттық кемшіліктермен шектеледі. Мемлекеттік басқарудың нәтижелілігін арттыру үшін нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру, мемлекеттік бақылау және ведомствоаралық ақпарат алмасу тетіктерін дамыту, жер қойнауын пайдалану процестерін цифрландыруды аяқтау, сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушылардың келісімшарттық және салықтық міндеттемелерді толық орындауын қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдау талап етіледі.

Жүргізілген мемлекеттік аудиттің нәтижелері бойынша бір лауазымды тұлға тәртіптік жауапкершілікке тартылды, 5 ұсыным мен тапсырма берілді, анықталған бұзушылықтарды жою және лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін қарау туралы 1 ұйғарым шығарылды.

Мемлекеттік аудит нәтижелерін қарау қорытындысы бойынша Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Тексеру комиссиясының қаулысымен аудиторлық қорытынды бекітілді.

Тексеру комиссиясының мүшесі А. Қарабеков