«Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңға енгізілген негізгі заңнамалық өзгерістер жөнінде

 

2026 жылғы 24 маусымда Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне атқарушылық іс жүргізуді жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңға қол қойды.

Заң 2026 жылғы 25 тамыздан бастап қолданысқа енгізілді.

Заңда өзгерістер үш негізгі бағыт бойынша көзделген.

БІРІНШІ  атқарушылық іс жүргізуде азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейту.

Бірінші кезекте айыппұлдар мен салық берешегін өндіріп алудың оңайлатылған тәртібін қолдану аясы кеңейтілді. Өндіріп алу шегі 20 АЕК-тен 40 АЕК-ке дейін ұлғайтылды. Бұл азаматтардың қосымша шығындарға ұшырамауына мүмкіндік береді.

Уәкілетті органның өндіріп алынған қаражатты өндіріп алушыларға аудару мерзімдері мен тәртібін белгілеу жөніндегі құзыреті толықтырылды. Бұл ретте атқарушылық іс жүргізулері тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің шегінен тыс жерде орналасқан өндіріп алушылардың құқықтары да ескерілетін болады.

Сот орындаушыларына борышкерді тұрғын үйден шығару туралы кемінде күнтізбелік он күн бұрын хабарлау міндеті енгізілді. Бұл борышкерге алдын ала дайындалуға және уақытша тұрғын үй табуға мүмкіндік береді.

Шектеу шараларының ұзақ уақыт бойы сақталуы мәселесі шешілді. Атқарушылық құжатты орындауға ұсыну мерзімі өтіп кеткен жағдайда мәжбүрлеп орындатудың барлық шараларының күші жойылуға тиіс.

Сонымен қатар атқарушылық құжатты соңғы болып орындаған және атқарушылық іс жүргізуді тоқтатқан сот орындаушысына басқа сот орындаушылары салған барлық тыйым салулар мен тыйымдарды алып тастау құқығы беріледі. Бұл шектеулерді алып тастау мерзімдеріне дәуір қысқартуға және әрбір жеке сот орындаушысына бөлек жүгіну қажеттігін болғызбауға мүмкіндік береді.

Атқарушылық құжаттың талаптарына дал орындап жүрген азаматтардың баламен қарым-қатынас жасау тәртібі туралы атқарушылық құжаттар бойынша Борышкерлердің бірыңғай тізіліміне автоматты түрде енгізілуі алып тасталды.

Тараптар бітімгершілік келісім жасасу үшін сотқа жүгінген жағдайда атқарушылық іс жүргізуді бір айға дейін тоқтата тұруға негіз көзделді.

Алименттік міндеттемелерді қорғауға ерекше назар аударылды. Алимент қаражаты өндіріп алушының арнайы банктік шотына ғанааударылатынболадыжәнемұндайшотқатыйымсалуғажолберілмейді.

Бұданбасқа, мүгедектігі бар адамдарғаберілетінмемлекеттікжәрдемақылар мен Әлеуметтіккодекскесәйкестөленетінөзге де әлеуметтіктөлемдерденөндіріпалумөлшері 25 пайызданаспайтынболыпбелгіленді.

ЕКІНШІ – жеке сот орындаушысыныңкәсібилігі мен жауапкершілігінарттыру.

Заңменжұмысістепжүргенжеке сот орындаушыларынміндеттіаттестаттауданөткізуенгізілді. Бұлолардыңкәсібидаярлықдеңгейі мен заңнаманыбілуінобъективтібағалауғамүмкіндікбереді. Қайтааттестаттауданөтпеужеке сот орындаушысылицензиясыныңқолданылуынтоқтатуғанегізболады. Аталған норма 2027 жылғы 1 қаңтарданбастапқолданысқаенгізіледі.

Жеке сот орындаушыларыныңкөмекшілері мен тағылымдамаданөтушілерінеқойылатынталаптаркүшейтілді. Соңғыүшжылішіндесыбайласжемқорлыққұқықбұзушылықтарыүшінжауаптылыққатартылғанадамдар осы саладажұмысістейалмайды.

Әділеторгандарыныңжеке сот орындаушыларыныңқызметінбақылаужөніндегіөкілеттіктерікеңейтілді. Бақылаукүшейтіледі, ал әділеторгандарыныңзаңдыталаптарынорындамаузаңдакөзделгенсалдарғаәкепсоғады. Атапайтқанда, бұзушылықтардыжоютуралыұсынымдаренгізіледі, ал олардықараусызқалдырулицензияныңқолданылуынтоқтатунемесе сот орындаушысын сот тәртібіменқызметтеншеттетурәсімінқозғауғанегізболады.

Сондай-ақәділеторгандары мен жеке сот орындаушыларыныңпалаталарыжоспарлыжәнежоспардантысбақылаужүргізукезіндежеке сот орындаушыларыныңбанктікшоттарыбойыншаүзінді-көшірмелердісұратуғақұқылы.

Бұданбасқа, жеке сот орындаушысыныңлицензиясынанайырууәкілеттіорганныңшешімінегізіндежүзегеасырылады. Бұлшешімгешағымжасауоныңқолданылуынтоқтататұрмайды.

ҮШІНШІ – атқарушылықісжүргізудіжетілдіру.

Тыйымсалынғанмүліктіэлектрондықсауда-саттықарқылыөткізутәртібіжетілдірілді. Өндіріпалушыға аукцион өткізілгенкездемүліктіжарияланғанқұныбойынша не мүлікөтпейқалғанжағдайдаоныңтөмендетілгенқұныбойыншаөзіндеқалдыруқұқығыберіледі. Жеңімпазтолықтөлемжасаудан бас тартқанжағдайдасатыпалуқұқығыалдыңғыеңжоғарыбағаұсыныстарынкезекпенрастағанқатысушыларғаауысады. Аталған норма 2027 жылғы 1 қаңтарданбастапқолданысқаенгізіледі.

Сот орындаушысыныңәрекеттерінесотқадейіншағымжасаутәртібіенгізілді. Бұлжекежәнезаңдытұлғалардыңөтініштерінжеделқарауғамүмкіндікбереді.

Егерзаңдытұлғаныңбасшысы мен заңдытұлғаныңорналасқанжерібелгісізболса, оныңбасшысыніздестіружариялаумүмкіндігікөзделді.

Жалпыалғанда, қабылданғанЗаң сот орындаушыларыинститутыныңсерпіндідамуынқамтамасызетуге, мәжбүрлепорындатудыңнәтижелілігінарттыруға, жекежәнезаңдытұлғалардыңқұқықтарынқорғаудыкүшейтуге, жеке сот орындаушыларықызметініңашықтығынжәнеқоғамныңмәжбүрлепорындатуинститутынадегенсенімінарттыруғамүмкіндікбереді.