АНАЛИТИКАЛЫҚ АНЫҚТАМА

Қонаев қ. 2026 жылғы 27 наурыз

1. КІРІСПЕ БӨЛІМ

«Алматы облысының Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы» ММ (бұдан әрі – Басқарма) қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына» сәйкес жүргізілді.

Ішкі талдау жүргізілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдері объектісінің атауы: «Алматы облысының Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы» ММ.
Ішкі талдауды жүргізуге негіздеме: Басқарма басшысының 2026 жылғы 12 қаңтардағы № 5-ө бұйрығы.
Ішкі талдаумен қамтылған кезең: 2025 жылдың I, II, III, IV тоқсандары.

Басқарма өз қызметін Алматы облысы әкімдігінің 2024 жылғы 15 қаңтардағы № 460 қаулысымен бекітілген Ереже (бұдан әрі – Ереже) негізінде жүзеге асырады.

Басқарма өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілеріне, өзге де нормативтік құқықтық актілерге, сондай-ақ осы Ережеге сәйкес жүзеге асырады. Басқарма жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар саласында басшылықты қамтамасыз етеді.

Басқарманың миссиясы мен негізгі міндеттері: халықтың өмір сүру деңгейі мен сапасын арттыруға жәрдемдесу; өз құзыреті шегінде жұмыспен қамту, әлеуметтік бағдарламалар, көші-қон, әлеуметтік әріптестік және мемлекеттік-жекеменшік әріптестік саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру.

Ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:

Объектінің қызметіне қатысты нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
Объектінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.

СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАРЫН ЖАСАУҒА ЫҚПАЛ ЕТЕТІН СЕБЕПТЕР МЕН ЖАҒДАЙЛАРДЫ АНЫҚТАУ

1. Талдау объектісінің қызметіне қатысты негізгі нормативтік-құқықтық актілер:

Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексі;
Қазақстан Республикасының «Көші-қон туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Орынбасары – Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 30 маусымдағы № 279 бұйрығымен бекітілген «Жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру немесе ұзарту, сондай-ақ корпорацияішілік ауыстыруды жүзеге асыру қағидалары мен шарттары»;
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 22 шілдедегі № 329-ө-м бұйрығымен бекітілген «Қандас мәртебесін беру немесе ұзарту қағидалары»;
Қазақстан Республикасы Үкіметі执行нің 2023 жылғы 23 қарашадағы № 1050 қаулысымен бекітілген «Еңбек нарығын дамытудың 2024–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы»;
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Орынбасары — Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 30 маусымдағы № 275 бұйрығымен бекітілген «Субсидияланатын жұмыс орындарын ұйымдастыру және субсидияланатын жұмыс орындарына жұмысқа орналастырылған адамдардың еңбекақысын субсидиялау қағидалары»;
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 15 маусымдағы № 476 қаулысымен бекітілген «Субсидияланатын жұмыс орындарының тізбесін, субсидияланатын жұмыс орындарына жұмысқа орналастырылатын адамдарға қойылатын талаптарды, олардың еңбекақысын субсидиялау мөлшері мен мерзімдерін бекіту туралы».

Басқарманың құрылымы: Бүгінгі таңда Басқарманың қарамағында 10 ведомстволық бағынысты ұйым және құрамында 10 мансап орталығы (бұдан әрі – МО) бар Еңбек ұтқырлығы орталығы (бұдан әрі – ЕҰО) жұмыс істейді.

Субсидияланатын жұмыс орындарын ұйымдастыру кезіндегі тәуекелдер

ҚР Әлеуметтік кодексіне сәйкес субсидияланатын жұмыс орындарын ұйымдастыру тәртібі, жұмыс берушілерді іріктеу, жұмыссыздарды жұмысқа орналастыру механизмі, сондай-ақ жалақының субсидияланатын бөлігін төлеу тәртібі № 275 Қағидамен және № 476 қаулымен реттеледі.

Аталған Қағида ережелеріне жүргізілген талдау әлеуетті сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудыратын бірқатар нормалардың бар екенін көрсетті:

Қағиданың 12-пунктіне сәйкес жұмысқа орналастыру жұмыссыз ретінде тіркелген күннен бастап кезектілік тәртібімен жүзеге асырылады. Сонымен қатар, бұл қағидаттың сақталуын бақылаудың жеткілікті тетіктері жоқ, бұл оның бұзылуына және жекелеген тұлғаларды басым тәртіппен бағыттау тәуекеліне жол береді.
Қағиданың 37–41 пункттеріне сәйкес жалақының субсидияланатын бөлігін төлеу жұмыс беруші ұсынған мәліметтер негізінде жүзеге асырылады. Бұл механизм іс жүзінде жұмыс істеген уақыт туралы бұрмаланған ақпаратты ұсыну, сондай-ақ төлем сомаларын негізсіз өсіру тәуекелін тудырады.
Қағиданың 29-пункті жұмыс орындарына баруды бақылауды көздейді. Іс жүзінде мониторинг тек көшпелі тексерулер арқылы ғана жүзеге асырылуы мүмкін, ал оларды ресурс пен адам санының шектеулі болуына байланысты толық көлемде жүргізу мүмкін емес. Бұл жалған (фиктивті) жұмыспен қамту тәуекелін тудырады және еңбек міндеттерінің нақты орындалуын бақылау тиімділігін төмендетеді.
Бұған қоса, дәл сол тұлғалар мен жұмыс берушілердің субсидияланатын жұмыс орындары бағдарламаларына қайта-қайта қатысу тәуекелін атап өткен жөн, өйткені қолданыстағы шектеулер уақытша сипатқа ие және қатысушылардың тұрақты жұмыспен қамтылуға көшуін қамтамасыз етпейді.

Аталған тәуекелдерді азайту мақсатында жұмыс берушілерді іріктеудің автоматтандырылған тетіктерін енгізу, жұмыс орындарын бөлудің ашық әдістемесін әзірлеу, субъектілердің үлестестігін (аффилирлігін) тексеруді күшейту, нақты жұмыспен қамтылуды бақылау құралдарын (соның ішінде ішінара көшпелі тексерулерді) кеңейту, сондай-ақ бас тарту негіздерін нақтылау және жұмыс берушілердің жалған мәліметтер ұсынғаны үшін жауапкершілігін арттыру мақсатқа сай деп есептеледі.

Бұл шараларды қабылдау процедуралардың ашықтығын арттыруға, адами фактордың әсерін төмендетуге және бюджет қаражатының тиімді әрі нысаналы жұмсалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жұмыспен қамтудың белсенді шараларын іске асырудың ашықтығын арттыруға ықпал ететін шаралар:

Жалған жұмысқа орналастыруды, дәл сол тұлғалардың қайта қатысуын және аномалияларды анықтау үшін «Еңбек нарығы» АЖ-ға ИИ-аналитиканы (жасанды интеллект) енгізу.
Жұмысқа орналасу мен оқуды фото және видеоға тіркеу, материалдарды enbek.kz сайтындағы жеке кабинет арқылы жүктеу.
Мобильді қосымша мен геозоналар (геоқоршаулар) көмегімен қатысуды геолокациялық тексеру арқылы жұмыс орнында нақты болуын растау.
Тізімдерді қалыптастыру кезінде адами факторды жою мақсатында үміткерлерді қызметкерлердің қатысуынсыз автоматты түрде бағыттау.
Жалған жұмысқа орналастыру анықталған жағдайда қаражатты қайтару механизмімен және бұзушылықтар үшін әкімшілік шаралармен жұмыс берушілердің жауапкершілігін күшейту.
Критерийлерді бірыңғай қолдану және қатысушыларды қорғау үшін екіұшты нормаларды алып тастап, бас тарту негіздерін нақтылау.
Бір тұлғалар мен жұмыс берушілердің қатысу жиілігін шектеу және олардың тұрақты жұмысқа ауысуын қамтамасыз ету үшін қайта қатысуды мониторингтеу жүйесін енгізу.

Ұсыныстар: Жоғарыда көрсетілген мәселелер бойынша Қазақстан Republicсы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне ұсыныстар жолдансын.

Шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру мәселелері бойынша тәуекелдер

Шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру мәселелері № 279 Қағидамен реттеледі.

Осы Қағидаға сәйкес «Жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға немесе ұзартуға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметінің негізгі талаптарының тізбесіне сәйкес, жұмыс берушілер шетелдік қызметкердің жеке басын куәландыратын құжаттың «электрондық көшірмесін» ұсынады.

Алайда, іс жүзінде жұмыс берушілер шетелдік қызметкердің жеке басын куәландыратын құжаттардың нотариалды куәландырылған электрондық көшірмелерін ұсынып келеді.

Осыған байланысты, мемлекеттік қызмет көрсетудің негізгі талаптары тізбесінің 8-пунктіне құжаттардың «нотариалды куәландырылған электрондық көшірмесін» ұсыну бөлігіне өзгерістер енгізу қажет.

Ұсыныстар: Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне мемлекеттік қызмет көрсетудің негізгі талаптары тізбесінің 8-пунктіне «шетелдік қызметкердің жеке басын куәландыратын құжаттың нотариалды куәландырылған электрондық көшірмесін» ұсыну бөлігіне өзгеріс енгізу туралы хат жолдансын.

Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-social/press/news/details/1228584?lang=ru

АНАЛИТИКАЛЫҚ АНЫҚТАМА