Атом электр станциясын салу туралы әңгіме басталған кезде, тұрғындар қоятын алғашқы сұрақтардың бірі – радиациялық қауіпсіздікке қатысты. Әрине, әңгіме адамдардың денсаулығы мен қоршаған ортаның жай-күйі жайлы болғандықтан бұл табиғи нәрсе.
Радиациялық мониторинг станция аумағындағы қоршаған ортаның жай-күйін және радиациялық ахуалды үздіксіз бақылауды білдіреді. Ол гамма-сәулелену дозасының қуатын өлшеуді, ауадағы, судағы, топырақтағы және өсімдіктердегі радиациялық жағдайды бақылауды, сондай-ақ персоналдың жеке сәулелену дозаларын бақылауды қамтиды. Алынған нәтижелер табиғи радиациялық фонмен, алдыңғы өлшеулердің нәтижелерімен және белгіленген нормативтермен салыстырылады. Бұл ағымдағы радиациялық ахуалды бағалауға ғана емес, оның параметрлеріндегі өзгерістерді уақтылы анықтауға мүмкіндік береді.
Мониторингтің бірінші кезеңі АЭС пайдалануға берілгенге дейін басталады. Мамандар аумақтың табиғи радиациялық жағдайын зерттеп, оның мәндері жыл мезгіліне, ауа-райына, су деңгейіне және басқа да табиғи факторларға байланысты қалай өзгеретінін анықтайды. Бұл деректер радиациялық мониторинг нәтижелерін одан әрі салыстыратын бастапқы нүктеге айналады.
Келесі деңгей – тікелей атом станциясындағы өндірістік радиациялық бақылау. Өндірістік үй-жайлар, жабдықтар, желдету жүйелері және т.б. бақыланады. Персонал жеке дозиметрлерді пайдаланады, ал автоматтандырылған жүйелер бақылау нүктелеріндегі радиациялық жағдайды үздіксіз бақылайды.
Сонымен қатар, өнеркәсіптік алаңнан тыс қоршаған ортаға мониторинг жүргізіледі. Арнайы таңдалған нүктелерде гамма жағдай үнемі өлшенеді, ауа, су, топырақ және өсімдік сынамалары алынады. Қажет болған жағдайда, ауыл шаруашылығы өнімдері және қоршаған ортаның басқа да объектілері зерттеледі. Бақылау пункттерінің орналасуы жер бедерін, желдің басым бағыттарын, су объектілерінің ерекшеліктерін және елді мекендердің орналасуын ескере отырып айқындалады.
Пайдаланушы ұйым жүргізетін бақылау мемлекеттік қадағалаумен толықтырылады. Уәкілетті органдар радиациялық қауіпсіздік талаптарының, санитарлық қағидалар мен лицензия шарттарының сақталуын тексереді. Қазақстанда бұл функцияларды Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің Атомдық қадағалау және бақылау комитеті орындайды.
Атом энергиясын пайдалану объектілеріндегі бақылаудан басқа, Қазақстанда радиациялық мониторингтің мемлекеттік жүйесі жұмыс істейді. «Қазгидромет» РМК деректері бойынша 2026 жылдың бірінші тоқсанында гамма жағдай күн сайын
89 метеорологиялық станцияда және 9 автоматты бақылау бекеттерінде өлшенді. Тағы да 17 аймақта 43 станция радиоактивті түсуді бақылады. Ел бойынша гамма-сәулелену дозасының орташа қуаты сағатына 0,57 микрозивертті бақылау деңгейінде сағатына
0,13 микрозивертті құрады, бұл осы мәннен шамамен 4,4 есе төмен.
Мұндай бақылаулар ел ауқымындағы радиациялық жағдайды бағалауға мүмкіндік береді, алайда атом электр станциясын орналастыру ауданы үшін бақылау пункттерінің неғұрлым тығыз желісі және бақыланатын көрсеткіштердің кеңейтілген тізбесі бар жеке мониторинг бағдарламасы әзірленуде. Бұл станцияны пайдалану басталғанға дейін де, оның жұмыс істеу кезеңінде де қоршаған ортаның жай-күйі туралы барынша толық ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1280316?lang=ru
Жауап қалдыру Жауапты болдырмау