Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру кезінде бақылау-касса машинасын (БКМ) қолдану мәселесі салықтық есепке алудың маңызды аспектілерінің бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының заңнамасында БКМ қолдану міндетті болатын жағдайлар, сондай-ақ БКМ қолданудан босатылатын жекелеген тұлғалар санаттары белгіленген.
Негізгі ережелерді 110 және 111-баптар бойынша қарастырайық.
🔹 БКМ ҚОЛДАНУ КІМГЕ МІНДЕТТІ?
Қазақстан Республикасының аумағында ақшалай есеп айырысу кезінде, егер заңнамада өзгеше көзделмесе, деректерді тіркеу және (немесе) беру функциясы бар бақылау-касса машинасын қолдану міндетті.
Бұл ретте БКМ моделі кассалық машиналар тізіліміне енгізілуі тиіс.
Яғни кәсіпкерге кассалық аппаратты сатып алу ғана жеткіліксіз. Таңдалған модельдің белгіленген талаптарға сәйкес келетінін және тиісті тізілімге енгізілгенін тексеру қажет.
🔹 БКМ ҚОЛДАНУДАН КІМ БОСАТЫЛАДЫ?
БКМ қолданудан, атап айтқанда, мыналар босатылады:
✅ жеке тұлғалар;
✅ жеке сот орындаушылары;
✅ адвокаттар;
✅ кәсіби медиаторлар;
✅ билет бере отырып, халыққа қалалық қоғамдық көлікте тасымалдау қызметтерін көрсететін тұлғалар;
✅ Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі;
✅ екінші деңгейдегі банктер;
✅ діни бірлестіктер;
✅ Ұлттық пошта операторы — жалпы пайдаланымдағы телекоммуникация желісі жоқ жерлерде жүзеге асырылатын ақшалай есеп айырысуларды қоспағанда;
✅ арнайы мобильді қосымша арқылы есеп айырысуды жүзеге асыратын тұлғалар.
📌 Бұл ретте БКМ қолданудан босату заңнамада тікелей көзделген жағдайларда және белгіленген талаптарға сәйкес қолданылады.
🔹 ТЕЛЕКОММУНИКАЦИЯ ЖЕЛІСІ БОЛМАҒАН ЖАҒДАЙДА
Жалпы пайдаланымдағы телекоммуникация желісінің болмауы БКМ қолданудан автоматты түрде босатуды білдірмейді.
Егер салық төлеуші осындай желі жоқ жерде қызметін жүзеге асырса, ақшалай есеп айырысу кезінде деректерді беру функциясы жоқ БКМ қолданылады.
🔹 САУДА АВТОМАТТАРЫ МЕН ТӨЛЕМ ТЕРМИНАЛДАРЫ
Қолма-қол ақшамен сауда операцияларын немесе қызмет көрсетуді жүзеге асыратын сауда автоматтары мен қызметтерді төлеу терминалдары да деректерді тіркеу және (немесе) беру функциясы бар БКМ-мен жабдықталуы тиіс.
🔹 БКМ ҚОЛДАНУ КЕЗІНДЕГІ НЕГІЗГІ ТАЛАПТАР
БКМ қолдану кезінде мына талаптарды сақтау қажет:
1️⃣ Ақшалай есеп айырысуға байланысты қызметті бастамас бұрын БКМ-ны салық органында есепке қою;
2️⃣ өткізілген тауар, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін төленген сомаға БКМ чегін немесе тауар чегін беру;
3️⃣ салық органдарының лауазымды адамдарына БКМ-ға қолжетімділікті қамтамасыз ету.
Демек, БКМ қолдану тек кассалық аппараттың болуымен шектелмейді. Оны тіркеу және пайдалану тәртібін де сақтау қажет.
🔹 БКМ ҚОЛДАНУ НЕНІ ҚАМТИДЫ?
БКМ қолдану:
📍 БКМ моделін кассалық машиналар тізіліміне енгізуді;
📍 БКМ-ны салық органында есепке қоюды;
📍 кассалық чек мазмұнына қойылатын талаптарды сақтауды;
📍 БКМ тіркеу карточкасындағы мәліметтерді өзгертуді;
📍 белгіленген жағдайларда БКМ-ны салық органында есептен шығаруды;
📍 тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету кезінде жүзеге асырылатын ақшалай есеп айырысулар туралы мәліметтерді қабылдауды, сақтауды және оларды салық органдарына беруді қамтиды.
БКМ қолдану тәртібі мен кассалық чектің мазмұнына қойылатын талаптарды уәкілетті орган белгілейді.
🔹 БКМ ҚАНДАЙ БОЛУЫ ТИІС?
Пайдаланылатын жері бойынша салық органдарында техникалық жарамды БКМ есепке қойылады.
БКМ-ны есепке қою, тіркеу карточкасындағы мәліметтерді өзгерту және есептен шығару:
➡️ деректерді тіркеу және (немесе) беру функциясы бар БКМ бойынша — фискалдық деректер операторынан алынған мәліметтер негізінде;
➡️ деректерді беру функциясы жоқ БКМ бойынша — БКМ-ны салық органында есепке қою туралы салықтық өтініш негізінде жүзеге асырылады.
🔹 БКМ ҚАЙ КЕЗДЕ ЕСЕПТЕН ШЫҒАРЫЛАДЫ?
БКМ мына жағдайларда есептен шығарылады:
❌ ақшалай есеп айырысуларға байланысты қызметті тоқтату;
❌ салық төлеушінің таратылуы, қайта ұйымдастырылуы немесе қызметін тоқтатуы;
❌ БКМ-ның техникалық ақауына байланысты оны одан әрі пайдалану мүмкін болмауы;
❌ БКМ моделінің кассалық машиналар тізілімінен шығарылуы;
❌ техникалық жарамды ККМ моделін жаңа модельге ауыстыру;
❌ БКМ-ның ұрлануы немесе жоғалуы — заңнамада көзделген растайтын құжаттар болған жағдайда.
🔹 ФИСКАЛДЫҚ ДЕРЕКТЕР ОПЕРАТОРЫ
Деректерді тіркеу және (немесе) беру функциясы бар ККМ үшін фискалдық деректер операторы (ФДО) маңызды рөл атқарады.
Заңнамада:
✔️ фискалдық деректердің әлеуетті операторына қойылатын біліктілік талаптары;
✔️ ФДО тізбесіне енгізу және одан шығару тәртібі;
✔️ фискалдық деректер операторларының тізбесі белгіленеді.
🔹 ҮШ КОМПОНЕНТТІК ИНТЕГРАЦИЯЛАНҒАН ЖҮЙЕ
Заңнамада сондай-ақ үш компоненттік интеграцияланған жүйеге қатысты талаптар қарастырылған.
Мұндай жүйеге және оны есепке алуға қойылатын талаптар, сондай-ақ оны орнату және қолдану тәртібі белгіленеді.
📌 КӘСІПКЕР НЕНІ ЕСТЕ САҚТАУЫ КЕРЕК?
Егер сіздің қызметіңіз ақшалай есеп айырысуды қабылдауға байланысты болса, алдын ала:
✔️ БКМ қолдану міндеті бар-жоғын;
✔️ БКМ қолданудан босататын негіздердің бар-жоғын;
✔️ таңдалған БКМ моделінің белгіленген талаптарға сәйкестігін;
✔️ БКМ моделінің кассалық машиналар тізіліміне енгізілгенін;
✔️ БКМ-ның есепке қойылғанын;
✔️ чектердің дұрыс рәсімделіп, беріліп жатқанын;
✔️ кассалық чектің мазмұнына қойылатын талаптардың сақталуын;
✔️ тіркеу мәліметтеріне өзгерістер енгізу қажеттілігін;
✔️ БКМ-ны пайдалану тоқтатылған жағдайда оны есептен шығару қажеттілігін анықтау қажет.
⚠️ Маңызды: БКМ қолдану — жай ғана техникалық мәселе емес. Бұл салық заңнамасының талаптарын сақтаудың бір бөлігі. Сондықтан кәсіпкер үшін кассамен жұмысты ең басынан дұрыс ұйымдастыру маңызды.
Егер сіз кәсіпкер болсаңыз және БКМ қолдану қажет пе, қандай модельді таңдау керек және кассалық чекті қалай дұрыс рәсімдеу қажет деген сұрақтарға күмәніңіз болса, заңнама талаптарын алдын ала тексеріп, кассалық тәртіптің белгіленген талаптарға сәйкес келетініне көз жеткізуді ұсынамыз.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-karaganda/press/news/details/1313979?lang=ru
Жауап қалдыру