Семіздіктің алдын алу
Семіздік тек сыртқы келбетке қатысты емес. Бұл дененің барлық жүйелеріне әсер ететін және бүгінгі күні қоғамдық денсаулыққа ең үлкен қауіптердің біріне айналатын көп факторлы созылмалы ауру.
WOF 2035 жылға қарай төрт миллиард адам — планета халқының жартысы — артық салмақпен немесе семіздікпен өмір сүреді деп болжайды.
Қазақстанда да жағдай назар аударуды талап етеді. 2024 жылғы steps зерттеуіне сәйкес, ересек халықтың 58,6% — тела артық дене салмағы бар, оның 22,4% – ОЖ семіздік бар.
COSI (2020) зерттеуінің деректері бойынша, 6-9 жастағы қазақстандық балалардың 20,6% – тела артық дене салмағы бар, оның 6,6% – ОЖ семіздік бар.
The Lancet-те 2024 жылы жарияланған NCD Risk Factor Collaboration жаһандық талдауы бүкіл әлемде, соның ішінде Қазақстанда да балалардағы семіздіктің тұрақты өсуін растайды.
Бұл енді жергілікті мәселе емес-бұл бүкіләлемдік үрдіс.
2025 жылы Ақтөбе облысында семіздіктің 189 жаңа жағдайы тіркелді, бұл 100 мың тұрғынға шаққанда 20,18 құрады. Балалар арасында (0-14 жас) көрсеткіш 100 мың тұрғынға шаққанда 9,61, жасөспірімдер арасында (15-17 жас) — 100 мың тұрғынға шаққанда 74,71, ересектер арасында — 100 мың тұрғынға шаққанда 20,76 құрады. 2024 жылмен салыстырғанда облыс тұрғындары арасында семіздік жағдайларының саны 1,2 есе азайды. Алайда, сырқаттанушылықтың шамалы төмендеуіне қарамастан, 2025 жылы жекелеген өңірлерде: Ақтөбе қаласында — 22,40, Мұғалжар ауданында — 43,90, Темір ауданында — 38,63 және Шалқар ауданында — 100 мың тұрғынға шаққанда 36,51 облыстық көрсеткіштің артуы байқалады.
Бұл сандар жай статистика емес. Олардың артында денсаулық пен өмір сапасына нақты қауіптер бар.
Семіздік 200-ден астам аурудың қауіп факторы болып табылады. Бұл 2 типті қант диабетінің, жүрек-қан тамырлары ауруларының, тірек-қимыл аппаратының, репродуктивті жүйенің және бірқатар онкологиялық аурулардың даму ықтималдығын едәуір арттырады. Бұл психикалық денсаулыққа, ұтқырлыққа, ұйқыға және жалпы әл-ауқатқа әсер етеді. Бұл өмір сапасын біртіндеп төмендететін және оның ұзақтығын қысқартатын ауру.
Қолайсыз тенденциялардың себептері айқын: отырықшы өмір салты, тамақтану әдеттерінің өзгеруі, жоғары калориялы тағамдарды тұтынудың жоғарылауы, балалар мен жасөспірімдер арасындағы физикалық белсенділіктің төмендеуі.
Бірақ тағы бір нәрсе анық-жағдайды өзгертуге болады және өзгерту керек.
Семіздіктің алдын алу дене салмағын қалыпты ұстауға және созылмалы аурулардың қаупін азайтуға бағытталған.
Негізгі шараларға мыналар жатады:
- Теңдестірілген тамақтану: тәттілерді, фаст-фудты, майлы және жоғары калориялы тағамдарды шектеу, көкөністерді, жемістерді, ақуызды және суды тұтынуды арттыру.
* Тұрақты физикалық белсенділік: аптасына кемінде 150 минут орташа жүктеме (жаяу, жүгіру, жүзу, спорт).
* Дене салмағын бақылау: салмақ пен дене салмағының индексін үнемі өлшеу.
* Салауатты күн тәртібі: жеткілікті ұйқы (7-9 сағат), стрессті азайту.
* Бала кезінен әдеттерді қалыптастыру: Дұрыс тамақтану және отбасы мен мектептегі белсенді өмір салты.
* Экран уақытын шектеу: отырықшы өмір салты аз.
Осы шараларды кешенді сақтау семіздік пен онымен байланысты аурулардың даму қаупін азайтуға көмектеседі.
Алдын алу, ерте анықтау, дұрыс тамақтану мәдениеті мен қозғалысын қалыптастыру отбасы, мектеп, Денсаулық сақтау жүйесі және бүкіл қоғам үшін басымдыққа айналуы керек.
Салмақты күту-болашаққа қамқорлық.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/departament-kkbtu-aktobe/press/news/details/1200554?lang=kk
Жауап қалдыру