Интернет-алаяқтын өзенкті схемалары және қорғану тәсілдері

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ПРОКУРАТУРАСЫ ЕСКЕРТЕДІ

Интернет-алаяқтар психологиялық әдістер мен заманауи технологияларды қолдана отырып, өз әдістерін үнемі жетілдіріп отырады.

Олардың айла-шарғыларын білу — сіздің басты қорғанысыңыз.

 

1. АЛАЯҚТЫҚТЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ӘДІСТЕРІ

 

ВИШИНГ (Телефон арқылы алаяқтық)

Бұл ресми тұлғалардың атынан қоңырау шалу. Алаяқтар нөмірді алмастыру технологиясын қолданады, сондықтан экранда банктің немесе мемлекеттік органның нақты нөмірі көрінуі мүмкін.

• «ҰҚК/ІІМ арнайы операциясы» схемасы: Өздерін «тергеуші» ретінде таныстырғандар сіздің шотыңыз арқылы терроризмді қаржыландыратын күдікті транзакциялар жүріп жатқанын хабарлайды. «Тергеуге көмектесу» үшін ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды немесе «қарсы несие» рәсімдеуді талап етеді.
• «1414-тен келген код» схемасы: Сізге қоңырау шалып, сіздің атыңызға мемлекеттік қызмет алуға (көлікті қайта тіркеу, дәрігерге жазылу, жәрдемақы алу) сұраныс түскенін айтады. 1414 нөмірінен келген SMS-кодты айтуды сұрайды.

 

ЕСКЕРІҢІЗ: Бұл код алаяқтарға сіздің eGov жеке кабинетіңізге жол ашады. Бұл дегеніміз — олар сіздің жеке деректеріңізге, жылжымайтын мүлкіңізге иелік етіп, атыңызға онлайн-несие рәсімдей алады.

 

 ФИШИНГ (Сілтеме арқылы деректерді ұрлау)

• Жалған сайттар: Сізге «Kaspi-ден сыйлықтар ұтысы»,

«Әлеуметтік қордан жәрдемақы төлеу» немесе «OLX жеткізіліміне төлем жасау» туралы сілтеме жіберіледі. Сайт ресми сайттан айнымайды, бірақ карта мәліметтерін енгізген бойда олар қылмыскерлердің қолына түседі.

• Жалған QR-кодтар: Алаяқтар төлем жасау орындарындағы ресми QR-кодтардың үстіне өздерінің жалған кодтарын жапсырып қоюы мүмкін.

 СКАМ-ИНВЕСТИЦИЯЛАР

• Әлеуметтік желілерде белгілі тұлғалардың (Президенттің, ірі банк басшыларының) бейнесін қолданатын жарнамалар. «Мұнай мен газдан табыс табуды» уәде етеді. 50 000 теңге «жарна» салғаннан кейін сізге жалған «пайда» графиктерін көрсетеді, бірақ ақшаны шығару мүмкін емес — олар ойдан шығарылған комиссия немесе салық төлеуді талап етеді.

 

2. ДРОППЕРЛІК 

Дроппер — ұрланған ақшаны қолма-қол ақшаға айналдыру тізбегіндегі буын. Алаяқтарға із жасыру үшін Қазақстан азаматтарының «таза» карталары қажет.

 

Сізді қалай тартады:

• «Картаны жалға алу»: Өз картаңызды (Kaspi немесе Halyk) бір аптаға 30 000–50 000 теңгеге беру туралы ұсыныс.

• «Транзиттік менеджер»: Telegram-дағы жұмыс. Өз картаңызға ақша қабылдап, оны криптоәмиянға аударуыңыз керек.

ДРОППЕРЛЕРГЕ ЕСКЕРТУ:

• Мәңгілік бұғаттау: ҚР банктері дропперлерді «қара тізімге» қосады. Сіз бұдан былай ешқашан шот аша алмайсыз, картаға жалақы ала алмайсыз және несие рәсімдей алмайсыз.

• Қылмыстық жауапкершілік: Қазақстанда дропперлердің әрекеті алаяқтыққа қатысу (ҚР ҚК 190-бабы) немесе қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыру (ҚР ҚК 218-бабы) ретінде сараланады.

• Толық материалдық жауапкершілік: Сот шешімімен сіздің картаңыз арқылы өткен барлық сома сізден өндіріледі. Тіпті сіз бар болғаны 5 000 теңге пайда көрсеңіз де, миллиондаған шығынды өз қалтаңыздан төлейсіз.

ЦИФРЛЫҚ ГИГИЕНА ЕРЕЖЕЛЕРІ (Сақтану жолдары)

• «Ешқашан және ешкімге» қағидасы: SMS-кодтарды (әсіресе 1414-тен келген), CVV-кодты және банкинг парольдерін айтпаңыз.

• «Тұтқаны таста және қайта қоңырау шал» қағидасы: Егер «прокурор» немесе «Ұлттық банк қызметкері» қоңырау шалса — тұтқаны қойыңыз. Мекеменің ресми нөмірін тауып, өзіңіз қайта хабарласыңыз.

• «Өз картам» қағидасы: Банк картаңызды және қосымшаға кіру рұқсатын ешқашан үшінші тұлғаларға бермеңіз.
• «Қашықтан қол жеткізуге жол жоқ» қағидасы: Қоңырау шалғандардың сұрауы бойынша AnyDesk, RustDesk, TeamViewer қолданбаларын ешқашан жүктемеңіз.

ЕГЕР СІЗ АЛАЯҚТЫҚ ПАЙДАЛАНУ СХЕМАЛАРЫНА ТАРТЫЛСАҢЫЗ ДЕРЕУ УӘКІЛЕТТІ ОРГАНҒА ХАБАРЛАСЫҢЫЗ, СОНДАЙ-АҚ МҮМКІНДІГІНШЕ ШОТТАРЫҢЫЗ БЕН БАНК КАРТАЛАРЫҢЫЗДЫ БҰҒАТТАҢЫЗ.

Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-mamlyut-mamlyut/press/news/details/1209088?lang=kk