«Астана қаласының 2021 – 2025 жылдарға арналған Даму жоспарын іске асыруды талдау» тақырыбындағы сараптамалық-талдамалық іс-шараның қорытындысы
2024 жылғы 29 сәуірде Астана қаласы бойынша Тексеру комиссиясының (бұдан әрі – Тексеру комиссиясы) кезекті отырысы өтті, онда «Астана қаласының 2021-2025 жылдарға арналған Даму жоспарын іске асыруды талдау» сараптамалық – талдамалық іс-шарасының қорытындылары қаралды.
Талдау барысында Астана қаласының 2021 – 2025 жылдарға арналған Даму жоспарын іске асыру барысында оны іске асырудың нормативтік және әдіснамалық базасы бірнеше рет өзгергені атап өтілді. Мысалы, Мемлекеттік жоспарлау жүйесіне үш рет өзгерістер енгізілді, бұл ретте елорданың даму жоспарларын әзірлеу, іске асыру, мониторинг жүргізу, бағалау және бақылау жөніндегі тәсілдерді айқындайтын әдістеме алты рет өзгерді.
Нормативтік – әдіснамалық базаның жиі өзгеруі және құралдардың трансформациясы, сарапшылардың пікірінше, Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің тұрақтылығының төмендеуіне алып келеді және облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді кезеңдегі Даму жоспарларын іске асыру нәтижелерін шынайы бағалау мүмкіндігін шектейді.
Астана қаласын 2021 – 2025 жылдарға арналған Даму жоспарын іске асырудың сараптамалық – талдамалық іс – шарасының нәтижелері бойынша Астана қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасы және бірлесіп орындаушы мемлекеттік органдар 5 жыл ішінде Астана қаласын дамытудың 2021 – 2025 жылдарға арналған стратегиялық бағдарламалық құжат – халықтың жоғары өсу қарқыны және көші-қон процестері жағдайында Даму жоспарын іске асыру бойынша тиісті жұмыстың жүргізілгенін анықтады.
Сонымен қатар, Астана қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасы мен бірлесіп орындаушы мемлекеттік органдар мемлекеттік жоспарлау жүйесінің бюджеттік заңнамасы мен ішкі нормативтік құқықтық актілерінің 2021 – 2025 жылдарға арналған Даму жоспарын іске асыру туралы есепті әзірлеу, түзету, мониторингтеу, қалыптастыру кезінде, бірлесіп орындаушы мемлекеттік органға – Даму бағдарламасын әзірлеушіге және соңғысына белгіленген тәртіппен даму жоспарын, іс-шаралар жоспарын және даму жоспарларын іске асыру туралы есептерді бекітуге есепті ақпаратты енгізу мерзімдері бойынша бірқатар талаптарын жүйелі түрде сақтамады.
Сараптамалық – талдамалық іс – шара шеңберінде екі жыл ішінде 13 түйінді Ұлттық индикаторға немесе 76,5% – ға (17-ден) қол жеткізілмеді, бұл 2025 жылдың соңына қарай Астана қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиялық мақсаттарына қол жеткізбеу тәуекелдерін іске асыру және өңірдің республиканың ұлттық басымдықтарына қол жеткізуге қосқан үлесі туралы куәландырады.
«Жайлы мектеп» білім беру саласындағы пилоттық Ұлттық жоба, «Қолжетімді интернет», «Сапалы білім – «Білімді ұлт», «Жасыл Қазақстан» ұлттық жобаларда көзделген жекелеген нысаналы индикаторларды дамыту жоспарына жүйелі түрде енгізбеу байқалады. Бұдан басқа, 5 ұлттық жоба бойынша көрсеткіштер («Сапалы білім беру – «Білімді ұлт», «Күшті өңірлер-ел дамуының драйвері», «Жасыл Қазақстан», «Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту», «Ұлттық рухани жаңғыру») орталық мемлекеттік органдармен келісім бойынша Даму жоспарына төмендетілген мәндерде ыдыратылды, бұл мемлекеттік жоспарлау жүйесінің (бұдан әрі – МЖЖ) жоғары тұрған құжаттарында белгіленген мақсаттарға, міндеттерді, көрсеткіштерді шешуге қол жеткізуге ықпал етпейді.
Даму жоспарына қол жеткізу жолдарында көзделген нақты іс-шараларды іс-шаралар жоспарына/Жол картасына енгізбеу, оларға жалпылама сипаттағы және бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының атауын қайталайтын нақты шаралар мен іс-қимылдарды қамтымайтын жекелеген іс-шараларды енгізу фактілерін көрсетті, сондай-ақ кейбір нысаналы индикаторлар мен іс-шараларды өзара байланыстырусыз және оларды тікелей және тікелей көрсеткіштермен орындау фактілеріне жол берілді, бюджеттік бағдарламалардың түпкілікті нәтижелері, даму жоспарын іске асыру туралы есепте және бюджеттік бағдарламаларды іске асыру туралы есепте көрсетілген нақты мәндердің алшақтықтары анықталды.
4 жыл бойы іс-шаралар жоспарына бюджеттік бағдарламалар әкімшілері бөлінісінде Даму жоспарының болжамды шығыстарының жиынтығы қоса берілмеген, бұл Даму жоспарының іс-шараларын бағдарлама әкімшілерін қаржыландыру көздерімен байланыстыруды қамтамасыз етуге және Даму жоспарын іске асырудың шынайылығы мен тиімділігіне толыққанды бағалау жүргізуге мүмкіндік бермейді.
Нысаналы индикаторларға қол жеткізуге байланысты емес бюджеттік шығыстарды және артық жоспарланған қаржылық шығыстарды көздеу бөлігінде Даму жоспарын іске асыру бойынша Іс-шаралар жоспарын/Жол картасын сапасыз әзірлеу жағдайлары жіберілді, бұл жалпы сомасы 44 221,2 млн.теңге бюджет қаражатын тиімсіз жоспарлауға әкелді. Осы себепті 2022 жылы 47 697,0 млн.теңгеге бюджет қаражатын тиімсіз жоспарлауға жол берілді.
Талдау Даму жоспарын іске асырудың бүкіл кезеңі ішінде негізгі Ұлттық индикаторлар мен нысаналы индикаторларды орындамаудың жоғары пайызын (2021 жылы – 47,6%, 2022 жылы – 39,4%, 2023 жылы – 35,8%, 2024 жылы – 50%, 2025 жылы – 48,6%), сондай-ақ нәтиже көрсеткіштерін (2021 жылы-47,6%) атап өтті 2024 жылы – 29,7% және 2025 жылы-22,4%), бұл елорданың экономикасы мен әлеуметтік саласының дамуын арттыруға бағытталған стратегиялық бағдарларға қол жеткізу үшін басқарушылық икемділікті мемлекеттік жоспарлау жүйесінің қағидатын пайдалануға ықпал етпейді.
Даму жоспары шеңберінде 4 жыл бойы «Халықты су тасқынынан, еріген және жаңбыр суларынан қорғау деңгейі» жоспарланған нысаналы индикаторына Мемлекет басшысының қаржыландыру проблемаларына және бағдарлама әкімшілері тарапынан тиісті бақылаудың болмауына байланысты нөсер кәрізін дамыту жөніндегі тапсырмасы шеңберінде қол жеткізілмейді (Құрылыс басқармасы, Қоршаған ортаны қорғау және табиғат пайдалану басқармасы, Коммуналдық шаруашылық басқармасы), бұл «адамға бағдарлану» МЖЖ қағидатының сақталмау қаупіне алып келді.
2025 жылы 2021 жылмен салыстырғанда 9,3 есе ұлғайған және 185 520,6 млн. теңгені құраған, бірақ Даму жоспарының тиісті есептілігінде көрсетілмеген қаржы қаражатын игермеуге қатысты Даму жоспарын іске асыру туралы есептерді дұрыс қалыптастырмаудың жүйелі фактілері атап өтіледі.
Бюджеттік жүйенің және Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің «негізділік» қағидатын бұза отырып, 2025 жылғы Даму жоспарын іске асыру туралы жергілікті есепте тек нақты шығыстарда, 2025 жыл ішінде қосымша бөлінген бюджет қаражаты мен жеке инвестицияларда негізсіз көрініс тапты, бұл 345,2 млрд. теңге сомасында жоспарлы тағайындаулардың артық жұмсалуына және сомасы 305,2 млрд. теңге бюджет қаражатын тиімсіз жоспарлауға әкеп соқтырды. Бұл ретте, Даму жоспарын іске асыру туралы Жол картасында және оған 2025 жылға арналған талдамалық жазбада нақты шығыстарға 345,2 млрд. теңге сомасында қосымша бөлінген нысаналы қаражатты жатқызудың негіздемесі және есептілікте игерілмеген 185,2 млрд. теңге сомасында қаражатты көрсетпеу себептері көрсетілмеген.
Сараптамалық-талдамалық қорытындыда анықталған кемшіліктерді жою мақсатында тиісті ұсынымдар берілді, олар Тексеру комиссиясы отырысының қорытындылары бойынша Астана қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасына, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігіне жіберілетін болады.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/nur-rkastanagov/press/news/details/1211705?lang=kk
Жауап қалдыру