Техникалық оқуды ГДУ Әдеп жөніндегі уәкілі Айнакулов Б.А. ашып, қатысушыларды қарсы алып, күн тәртібін жариялады. Күн тәртібіне қатысты қарсылықтар болмағандықтан, сөз ГДУ Заң басқармасының басшысы Асанбаева М.С.-ке берілді.
Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді, оның ішінде құмар ойындарға қатысуға қойылған тыйымды бұзғаны үшін лауазымды тұлғаны теріс себептер бойынша мемлекеттік қызметтен босату көзделген. Бұл тыйым Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңымен белгіленген қатаң сыбайлас жемқорлыққа қарсы шара болып табылады және оны сақтамау өкілеттіктерді дереу тоқтатуға әкеп соғады.
Соңғы жылдары лудомания (ойынға тәуелділік) мәселесі Қазақстанда ерекше өзектілікке ие болып отыр. Онлайн-казинолардың, букмекерлік кеңселердің, ойын залдарының және ойын қосымшаларының көбеюі азаматтардың қаржылық әл-ауқатына ғана емес, қоғамдық қауіпсіздік пен психикалық денсаулыққа да елеулі қауіп төндіруде.
Қазақстан Республикасының заңнамасы халықтың ойынға тәуелділігін төмендетуге бағытталған шектеуші және ынталандырушы шараларды енгізуде. Жауапты мемлекеттік лауазым атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың және оларға теңестірілген тұлғалардың құмар ойындар мен бәс тігуге қатысуына сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеу белгіленген.
Сонымен қатар, eGov mobile мобильдік қосымшасы арқылы 6 айдан 12 айға дейінгі мерзімге құмар ойындар мен бәс тігуге қатысуға ерікті түрде тыйым салу мүмкіндігі қарастырылған.
Айта кету қажет, аталған шектеулерді сақтамағаны үшін жұмыстан шығарылған мемлекеттік қызметшілер теріс себептер бойынша жұмыстан босатылған болып есептеледі.
Құмар ойындар – демалыс немесе табыс көзі емес, тәуелділікке алып келетін және адамның өмірі мен беделіне қауіп төндіретін нақты қауіп факторы.
Қазақстанда мемлекеттік органдардағы әйелдерге қатысты кемсітушілік пен сексуалдық қысымның алдын алу мәселелері Қазақстан Республикасының Конституциясымен, «Ерлер мен әйелдердің тең құқықтары мен тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері туралы» Заңымен, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексімен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі мен Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің нормаларымен реттеледі.
2026 жылғы маусымдағы жағдай бойынша елімізде заңнаманы ауқымды реформалау жүргізілуде. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «жұмыс орнындағы харассмент» ұғымын заңнамалық деңгейде бекітуді көздейтін түзетулер пакетін әзірледі. Аталған түзетулер 2026 жылдың күзінде Қазақстан Республикасының Құрылтайының қарауына енгізіледі.
Қазіргі уақытта заңнамада «харассмент» үшін жеке жауапкершілік қарастырылмағандықтан, мемлекеттік органдардағы мұндай құқыққа қайшы әрекеттер сабақтас құқықтық нормалар бойынша сараланады.
Негізгі ережелер
Кемсітушілік пен сексуалдық қысымның алдын алу мемлекеттік институттардың жетілгендігінің көрсеткіші және адам қадір-қасиетін қорғаудың маңызды элементі болып табылады. Харассмент (ағылшын тіліндегі harassment – қудалау, тиісу сөзінен шыққан) – қызметтік ортада қорлайтын, кемсітетін немесе қолайсыз жағдай туғызатын жағымсыз мінез-құлық нысаны.
Мемлекеттік қызмет жағдайында қауіпсіз еңбек ортасын қалыптастыруға және әдепке жат тәжірибелердің таралуына жол бермеуге бағытталған бастапқы профилактика жүйесін дамыту маңызды.
Профилактиканың үш деңгейі ажыратылады:
– Біріншілік профилактика – мәдениетті қалыптастыру және мінез-құлық нормаларын өзгерту;
– Екіншілік профилактика – уақтылы әрекет ету және қолдау көрсету;
– Үшіншілік профилактика – салдарды азайту және қалпына келтіру.
Мәселені сақтап қалатын негізгі факторлар:
– Билікті теріс пайдалану тәуекелдерін туындататын иерархиялық құрылым және бейресми ықпал ету желілері;
– Әдепке сай келмейтін әзілдер мен пікірлерге төзімділік таныту;
– Куәгерлердің үнсіздігі (байқаушы әсері), бұл жазасыздық сезімін күшейтеді;
– Гендерлік стереотиптер және жауапкершілікті жәбірленушіге жүктеу.
Құқықтық негіздер және халықаралық міндеттемелер:
– Қазақстан Республикасы Конституциясының 14-бабы – жынысына қарамастан құқықтардың теңдігі;
– Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 6 және 7-баптары – кемсітушілікке тыйым салу және жұмыс берушінің зорлық-зомбылықтан қорғауды қамтамасыз ету міндеті;
– «Ерлер мен әйелдердің тең құқықтары мен тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері туралы» 2009 жылғы 8 желтоқсандағы №223-IV Қазақстан Республикасының Заңы;
– Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 12 наурыздағы №346 қаулысы – әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық мәселелері бойынша мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылын ұйымдастыру туралы;
– Қазақстан Республикасына қызметкерлерді зорлық-зомбылық пен қысым көрсетуден қорғау жөніндегі Халықаралық еңбек ұйымының №190 Конвенциясын ратификациялау міндеті тұр.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 123-бабы бойынша жыныстық сипаттағы әрекеттерге мәжбүрлеу жағдайлары, оның ішінде басшының бағынысты қызметкердің қызметтік немесе материалдық тәуелділігін пайдалану фактілері жауаптылыққа әкеп соғады. Мұндай әрекеттер үшін 3000 АЕК-ке дейін айыппұл салу, түзеу жұмыстары немесе 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген.
Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 434-бабы бойынша ұсақ бұзақылық құрамына жататын әдепсіз тиісулер, қорлайтын әрекеттер немесе бейәдеп қылықтар қоғамдық және жұмыс орындарында жауаптылыққа негіз болады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 145-бабында адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының жынысына немесе лауазымдық жағдайына байланысты теңдігін бұзғаны үшін жауаптылық көзделген.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 141, 142 және 143-баптарына сәйкес азаматтар ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау, сондай-ақ келтірілген моральдық зиянды өндіру туралы сотқа талап қоюға құқылы.
Профилактикалық шаралар мемлекеттік қызмет жүйесі үшін тиімді болып табылады, өйткені олар кадрлық әлеуетті сақтауға, қоғамның сенімін арттыруға және мемлекеттік қызметтің беделін нығайтуға ықпал етеді.
Қауіпсіз орта қалыптасқан жерде адамдар ұзақ уақыт жұмыс істейді, тиімді қызмет атқарады және өз идеяларын еркін білдіруден қорықпайды. Бұл еңбек өнімділігіне және мемлекеттің имиджіне тікелей әсер етеді. Қауіпсіз жүйе – әлсіздіктің емес, мемлекеттік басқарудың кемелділігінің белгісі.
Егер мемлекеттік қызмет профилактиканы адам қадір-қасиеті мен қызмет тиімділігін қолдау құралы ретінде қабылдай алса, ол тек осал топтарды қорғап қана қоймай, мемлекеттің XXI ғасырдың сын-қатерлеріне жауап беру қабілетін де нығайтады.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, мемлекеттік қызметшілерге қызметтік әдеп талаптарын қатаң сақтау, мемлекеттік қызмет беделіне нұқсан келтіруі мүмкін әрекеттерге жол бермеу, сондай-ақ қызметтік және қызметтен тыс уақытта жалпыға бірдей қабылданған моральдық-этикалық нормаларды ұстану қажеттігі атап өтілді.
Әсіресе, қызметтік ақпараттың таралуына жол бермеуге, айтылатын пікірлердің дұрыстығына және әріптестер мен азаматтарға құрметпен қарауға ерекше назар аудару қажет.
Сонымен қатар, алдағы мерекелік күндер қарсаңында жалпыға бірдей қабылданған моральдық-этикалық нормаларды сақтау мен қызметтік әдеп талаптарын бұзуға жол бермеудің маңыздылығы ерекше атап өтілді.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd-gdu/press/news/details/1251017?lang=ru
Жауап қалдыру