1 қыркүйек күні кішкентай Дилайла мектеп табалдырығын алғаш аттағанда, оның өмірінде жаңа кезең басталды. Сабақ, білім, жаңа таныстықтар мен достыққа толы мектеп өмірі енді басталмақ. Ал ересектер үшін бұл күн бірнеше жылға созылған жұмыстың нәтижесі еді. Көзі көрмейтін баланың өз құрдастарымен бірге білім алуы үшін тек Дилайланың дайындалуы жеткіліксіз болды. Бұл жолы мектептің өзі де өзгеруге тиіс еді.
Екібастұз қаласында бұл тәжірибе инклюзивті білім беруді дамыту бағытындағы жүйелі жұмыстың бір бөлігіне айналып келеді. Екібастұз қалалық білім бөлімінің басшысы Лаура Дисюпованың айтуынша, бір баланың тарихының артында отбасы, психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация, балабақша, мектеп, жоба мамандары мен білім бөлімінің өзара тығыз байланысы тұр. Осындай үйлесімді жұмыс баланы мектепке жай ғана қабылдап қоюмен шектелмей, оның толыққанды білім алуына және мектеп өміріне белсенді араласуына қажетті жағдайларды алдын ала қалыптастыруға мүмкіндік береді.
— Басты өзгеріс – біз енді тек баланы мектепке дайындап қана қоймай, мектептің өзін балаға дайындай бастадық, – дейді Екібастұз қаласының ПМПК басшысы, «Инклюзия в действии» жобасының Екібастұз өңіріндегі үйлестірушісі Назигүл Акильшинова.
Дилайланың көру қабілетінің толық бұзылғаны ерте жаста анықталған. 2023 жылы отбасы қалалық ПМПК-ға жүгінген. Ал 2024 жылы қыз «Дара» қорының Orica компаниясының қолдауымен жүзеге асырған «Әлемді ашамыз. Ерте қолдау» пилоттық жобасына қатысып, екі жыл бойы №4 балабақшада қажетті сүйемелдеуге ие болды.
Келесі кезең – мектепке бару болды. 2026 жылғы мамырда Екібастұз қаласының әкімдігімен меморандумға қол қойылды. Білім бөлімімен бірлесіп, Дилайланың білім алуын №23 жалпы орта білім беру мектебінде жалпы нөлінші сынып жағдайында жалғастыру туралы шешім қабылданды.
— Біздің міндетіміз – баланы білім беру ұйымына орналастырумен ғана шектелмейді. Ең бастысы – оның бүкіл білім алу бағытын сүйемелдеу, отбасы, мектеп, білім бөлімі және жоба мамандарымен өзара байланысты қамтамасыз ету. Бұл баланың білім алудың келесі кезеңіне барынша бірізді әрі жайлы өтуіне мүмкіндік береді, – дейді жоба үйлестірушісі Назигүл Акильшинова.
Дилайланың тарихы қазіргі инклюзивті білім берудің маңызды қағидатын көрсетеді: балаға қолдау көрсету оның мектепке келген сәтінен басталмауы керек. Бұл жұмыс ерте жастан қолдау көрсетуден, мектепке дейінгі білім беруден басталып, мектеп кеңістігін, педагогтерді және оқушылар ұжымын алдын ала дайындауға дейін кезең-кезеңімен жүзеге асырылуы тиіс.
Екібастұзда мұндай модель біртіндеп жүйеге айналып келеді. ПМПК баланың білім алу қажеттіліктерін анықтап, жеке білім беру бағытын қалыптастыруға көмектеседі. Мектеп қолжетімді орта мен оқу процесін ұйымдастыруға жауап береді. Педагогтер арнайы білім мен қажетті құралдарды меңгереді, ал білім бөлімі барлық тараптардың өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді.
Екібастұз қалалық білім бөлімінің басшысы Лаура Дисюпованың айтуынша, жасалған жағдайлар тек қазіргі жағдайға ғана емес, алдағы уақытқа да бағытталуы маңызды. Дайындалған инфрақұрылым, білікті педагогтер мен жинақталған әдістемелік тәжірибе мектептің тұрақты білім беру ортасының бір бөлігіне айналып, ерекше білім беру қажеттіліктері бар басқа балаларды сүйемелдеуде де қолданылуы тиіс.
Дилайланың келуіне мектеп алдын ала дайындалды. Инклюзияны қолдау кабинеті әзірленіп, оны қажетті құралдармен жабдықтау жұмыстары басталды. Қыз бала үшін тактильді бағыттағыштар, көрсеткіштер мен тұтқалар орнатылуда. Брайль жүйесі бойынша оқулықтар мен оқу құралдары, арнайы жұмыс материалдары, рельефті сызбалар мен макеттерге тапсырыс берілді.
Қолжетімді орта – тек қажетті жабдықтармен қамтамасыз ету ғана емес. Баланың сабаққа толыққанды қатысуы, сыныптастарымен қарым-қатынас жасауы және біртіндеп өз бетінше әрекет ету дағдыларын қалыптастыруы да маңызды.
Жаңа оқу жылы басталар алдында №23 мектеп базасында Дилайланың тікелей білім алуына қатысатын сегіз педагог арнайы дайындықтан өтті. Олар көру қабілеті толық бұзылған баланы оқытудың ерекшеліктерін, тапсырмалар мен оқу материалдарын бейімдеу жолдарын, жұмыс орнын ұйымдастыруды және ақпаратты қолжетімді түрде ұсыну тәсілдерін меңгерді.
Оқыту барысында тәжірибелік жұмыстарға да ерекше мән берілді. Тифлопедагог мұғалімдерге көзі байланған күйде түрлі тапсырмаларды орындауды ұсынды.
— Бірнеше минутқа өзіңді көру мүмкіндігінен айырылған адамның жағдайына қойып көргенде, күнделікті қалыпты нәрселерге мүлде басқаша қарай бастайсың. Қауіпсіздік, бағыт-бағдар, заттардың орналасуы, жұмыс орнын ұйымдастыру және мұғалімнің оқу материалын қалай түсіндіретіні қаншалықты маңызды екенін түсінесің, – дейді Назигүл Тукенова.
Оның айтуынша, мамандардың міндеті – баланың айналасында бөлек әлем қалыптастыру емес.
— Керісінше, мамандардың міндеті – педагогке баламен дұрыс жұмыс істеуді үйрету. Осы арқылы оның мүмкіндіктері мен дербестігін біртіндеп арттыруға болады. Мұғалім оқу материалын қалай бейімдеу керектігін, тапсырманы қалай түсіндіруді, кеңістікті қалай ұйымдастыруды білуі керек. Сонымен бірге бала өзін басқа оқушылармен қатар сабақтың толыққанды қатысушысы ретінде сезінуі маңызды, – дейді маман.
Сыныптастар да бұл үдерістен тыс қалмайды. Олармен дұрыс қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру бойынша жұмыс жүргізіледі. Балалар көзі көрмейтін сыныптасымен қалай дұрыс қарым-қатынас жасау керектігін және қажет болған жағдайда оған қалай көмектесуге болатынын білуі тиіс.
Дилайла қазірдің өзінде №23 мектепте білім ала бастады. Бұл – ол үшін жаңа мектеп кезеңі болса, қала үшін инклюзивті білім беруді дамыту бағытындағы тәжірибені жинақтап, оны тұрақты жүйеге айналдырудың маңызды қадамы.
Бұл жұмыс Екібастұзда нөлден басталып отырған жоқ. Қалада арнайы ұйымдар, түзету кабинеттері мен инклюзияны қолдау кабинеттерінен тұратын сүйемелдеу жүйесі қалыптасқан. 2026 жылы бұл жүйені одан әрі кеңейту жоспарланып отыр. Білім бөлімінің міндеті – осындай бастамаларды қолданыстағы сүйемелдеу жүйесімен байланыстырып, жасалған шешімдердің бір балаға ғана емес, ерекше білім беру қажеттіліктері бар басқа балаларға да тиімді қызмет етуін қамтамасыз ету.
«Дара» қорының жобасы да осы бағыттағы жұмысты жалғастырып, көзі көрмейтін және нашар көретін балалардың білім алуына, әлеуметтенуіне қажетті жағдайлар жасауға білім беру ұйымдарына қолдау көрсетіп келеді.
Негізінде, сөз жекелеген инклюзивті тәжірибелерден тұрақты жүйеге көшу туралы болып отыр. Жабдықталған кабинет, арнайы дайындықтан өткен педагог немесе бейімделген оқу материалдары өз алдына маңызды. Алайда олардың құндылығы осы мүмкіндіктер тұрақты сүйемелдеу жүйесіне енгізілген кезде арта түседі.
Сондықтан қалыптасқан инфрақұрылыммен қатар, педагогтердің кәсіби құзыретін, әдістемелік тәжірибені және ПМПК, мектеп, отбасы мен білім бөлімі арасындағы өзара байланысты сақтау маңызды. Сонда ерекше білім беру қажеттіліктері бар әрбір бала мектепке келген кезде оқу орны мәселені қайтадан нөлден бастап шешпей, алдын ала дайындалған, қолжетімді әрі қолдаушы білім беру ортасына ие болады.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-edu/press/news/details/1287516?lang=ru
Жауап қалдыру