Бюджет қаражаты қайда жұмсалады және оны әрбір азамат қалай тексере алады?
Қазақстан Республикасының әрбір азаматы салық төлейді. Осы қаражат есебінен мемлекеттік бюджет қалыптасады. Бюджет мектептер мен ауруханалар салуға, жолдарды жөндеуге, дәрі-дәрмек сатып алуға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және басқа да әлеуметтік маңызды міндеттерге бағытталады.
Алайда көпшілік арасында жиі мынадай сұрақ туындайды: бюджет қаражаты нақты қалай жұмсалады және оны тексеруге бола ма?
Жауап — иә, болады. Мұны кез келген азамат жасай алады.
Мемлекеттік сатып алу дегеніміз не?
Мемлекеттік сатып алу — бұл мемлекеттік органдар мен ұйымдардың бюджет қаражаты есебінен тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу процесі.
Қарапайым тілмен айтқанда:
- мектептерге жиһаз сатып алынады;
- ауруханаларға дәрі-дәрмек алынады;
- жол жөндеу жұмыстары жүргізіледі;
- балабақшаларға тамақ өнімдері сатып алынады;
- мемлекеттік мекемелерге арналған жабдықтар алынады.
Мұндай сатып алулардың барлығы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу туралы Заңы сәйкес жүргізіледі. Аталған заң ашықтық, жариялылық және бизнес үшін тең қолжетімділік қағидаттарын белгілейді.
Сатып алулар туралы ақпаратты қайдан көруге болады?
Мемлекеттік сатып алулар туралы барлық ақпарат ашық түрде
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу порталы орналастырылады.
Порталда мыналарды көруге болады:
- қай ұйым сатып алу жүргізіп жатқанын;
- сатып алу қандай сомаға жарияланғанын;
- кімдер өтінім бергенін;
- кім жеңімпаз болып танылғанын;
- шарт қандай бағада жасалғанын;
- шарттар мен хаттамалардың мәтіндерін.
Бұл ақпаратқа қол жеткізу тегін және арнайы мәртебені талап етпейді.
Неліктен бұл маңызды?
Мемлекеттік сатып алудың ашықтығы — қоғамдық бақылаудың негізгі тетіктерінің бірі.
Бюджет азаматтардың төлеген салықтары есебінен қалыптасатындықтан, әрбір азамат:
- қаражаттың қайда бағытталғанын білуге;
- оның тиімді пайдаланылуын бақылауға;
- ықтимал бұзушылықтар туралы хабарлауға құқылы.
Ақпараттың ашықтығы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетіп, мемлекеттік институттарға деген сенімді арттырады.
Күмән туындаған жағдайда не істеу керек?
Егер азамат сатып алу рәсімі кезінде заң бұзушылықтар болды деп есептесе, ол:
- Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі
- «Ашық үкімет» порталы арқылы
жүгінуіне болады.
Азаматтардың өтініштері заңда белгіленген тәртіппен міндетті түрде қаралады.
Жиі кездесетін қате түсініктер
1-миф: «Мемлекеттік сатып алу — жабық жүйе».
Іс жүзінде барлық рәсімдер электрондық форматта өткізіліп, ашық қолжетімділікте орналастырылады.
2-миф: «Жеңімпаз тек таныстар арасынан таңдалады».
Жеңімпаз конкурс құжаттамасының талаптары мен заң нормаларына сәйкес анықталады.
3-миф: «Қарапайым адам ештеңені тексере алмайды».
Кез келген азамат портал арқылы ақпаратпен танысып, ресми арналар арқылы сұрақ қоя алады.
Қорытынды
Мемлекеттік сатып алу — бұл жай ғана рәсім емес, ол қоғамдық қаражатты жұмсау механизмі.
Ақпараттың ашықтығы мен қолжетімділігі әрбір азаматқа қоғамдық бақылауға қатысуға мүмкіндік береді.
Хабардар болу — құқықтық мәдениетті қалыптастырудың және заңдылық қағидатын нығайтудың алғашқы қадамы.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/zhetysu-sp/press/news/details/1184951?lang=kk
Жауап қалдыру