Қазақстан ірі табиғи уран өндірушілердің бірі ретінде кеңінен танымал. Алайда, атом саласын дамыту үшін шикізат өндіру ғана маңызды емес. Біршама қосылған құн елімізде уранды қайта өңдеу технологиялары, ядролық отын компоненттерін өндіру, заманауи ғылыми база және білікті мамандар болған кейінгі кезеңдерде құрылады.
Ядролық отын циклі ядролық материалмен жұмыс істеудің – уран кенін өндіруден бастап реактордағы отынды пайдалануға дейін, содан кейін пайдаланылып болған ядролық отын мен радиоактивті қалдықтарды өңдеуге дейінгі барлық кезеңдерін қамтиды. Қабылданған технологиялық схемаға байланысты цикл уранды өндіру мен өңдеуді, конверсияны, изотоптық байытуды, отын таблеткаларын өндіруді, жылу бөлетін құрастырылымдар жасауды, сондай-ақ пайдаланылған отынды сақтауды, тасымалдауды және одан әрі өңдеуді қамтуы мүмкін.
Қазақстанның осы циклдің бірнеше кезеңдерінде айтарлықтай жұмыс тәжірибесі бар. 2025 жылы «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық атом компаниясы әлемдік табиғи уран өндірісінің шамамен 40 пайызын қамтамасыз етті. Елімізде жоғары дәрежедегі қайта өңделетін өнімдер шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді. Үлбі металлургия зауыты табиғи уран оксидтерін, таза уран диоксиді ұнтағын және отын таблеткаларын шығарады.
«Үлбі-ЖБҚ» Қазақстан-Қытай бірлескен кәсіпорны Қытайдың атом электр станциялары үшін жылу бөлетін құрастырылымдар шығарады. 2024 жылы кәсіпорын жылына 200 тонна төмен байытылған уранның жобалық қуатына жетті. 2025 жылы тұтынушыларға жалпы мөлшері 200 тоннадан асатын уранның алты партиясы жеткізілді. Бұл шикізатты өндірудің қосылған құны жоғары технологиялық жағынан жоғары өнімдерді шығарумен толықтырылуының мысалы.
Пайдаланылып қойған ядролық отынмен және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу тәсілдерін алдын-ала анықтау да маңызды. Мұндай жүйе материалдарды есепке алуды, уақытша сақтауды, тасымалдауды, физикалық қорғауды және қабылданған технологияға сәйкес айналымның кейінгі кезеңдерін қамтиды. Бұл мәселелер реактор технологиясын таңдау және жобалық құжаттаманы дайындау сатысында қарастырылады.
Барлық ядролық-отын циклді кәсіпорындар қатаң мемлекеттік реттеу және халықаралық бақылау жағдайында жұмыс істейді. Үлбі металлургия зауытының аумағында МАГАТЭ Төмен байытылған уран банкі орналасқан. Ол Қазақстанның ядролық отын қоры болып табылмайды, алайда, оны пайдалану елде халықаралық талаптарға сәйкес жұмыс істейтін қажетті инфрақұрылым мен мамандар бар екенін растайды.
Ядролық-отын циклінің дамуы жаңа өндірістерді құруды ғана қамтымайды. Бұл ғылымның, материалтану ғылымының, кадрлар даярлаудың, қауіпсіздік мәдениетінің және халықаралық ынтымақтастықтың дамуына байланысты. Қазақстанда қазірдің өзінде өзінің шикізат базасы, уранды қайта өңдеу, отын таблеткалары мен жылу бөлетін құрастырылымдар өндірісі, сондай-ақ бірлескен халықаралық жобаларды іске асыру тәжірибесі бар.
Саланы одан әрі дамыту табиғи уран өндіру көлемімен ғана емес, сонымен қатар жаңа технологияларды құру, өндірістік құзыреттерді кеңейту және қосылған құны жоғары өнімнің үлесін ұлғайту қабілетімен де айқындалатын болады.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1273009?lang=ru
Жауап қалдыру