Ұстаз деген ұғымның қадірі оның атқарған қызметінің санымен немесе алған марапаттарының көптігімен өлшенбейді. Нағыз ұстаздың биіктігі – шәкірт жүрегіне жол табуымен, жас ұрпаққа білім ғана емес, адамдық тәрбие беруімен, өзі еңбек еткен ортаның қалыптасуына өлшеусіз үлес қосуымен бағаланады. Осындай биік өлшемдерге толық жауап беретін, саналы ғұмырын Шардараның білім саласына, ұрпақ тәрбиесіне және ел игілігіне арнаған көрнекті ұстаздардың бірі – Шардара ауданының Құрметті азаматы, «Құрмет» орденінің иегері, ардагер ұстаз Жамал Өтегенқызы Төлешова.
Жамал Өтегенқызы – Шардараның білім тарихында өзіндік қолтаңбасы қалған, ұстаздықты жүрек қалауымен таңдаған, ел алдында абыройы биік, сөзі салмақты, ісі өнегелі тұлға. Оның есімі Шардарадағы білім беру саласының қалыптасуымен, мектеп мәдениетінің орнығуымен және бірнеше буын шәкірттің өмір жолымен тығыз байланысты.
Жамал Өтегенқызының өмір жолын Шардара тарихынан бөліп қарау мүмкін емес. Өйткені ол бұл өңірге білім саласы енді қалыптасып, әлеуметтік нысандар бой көтеріп, жаңа қаланың негізі қаланып жатқан кезеңде жас маман болып келді. Сол уақыттан бастап оның бүкіл ғұмыры туған жердей болып кеткен Шардарамен біте қайнасты.
1966 жылы Шардараға комсомолдық жолдамамен келген жас маман Жамал Өтегенқызы сол кездегі елді мекеннің алғашқы қалыптасу кезеңін өз көзімен көрді. Ол уақытта бүгінгідей толық қалыптасқан инфрақұрылым, орныққан әлеуметтік орта болған жоқ. Жаңа жерде еңбек ету жас маманнан үлкен төзімділікті, табандылықты, кәсіби біліктілікті және елге деген ерекше жауапкершілікті талап етті.
Жамал Өтегенқызы осының бәрін бойынан таба білді. Ол Шардараға жай ғана қызмет атқаруға келген жоқ. Ол өз тағдырын осы өңірмен байланыстырып, бар білімін, күш-жігерін, өмірлік тәжірибесін Шардараның өркендеуіне арнады. Оның сол кездегі азаматтық таңдауы кейінгі бүкіл ғұмырының мәніне айналды.
Жас маманның бойындағы білімге деген құштарлық, еңбекке деген адалдық және адаммен тіл табыса білетін парасаттылық көп ұзамай оның кәсіби ортада танылуына жол ашты. Жамал Өтегенқызы үшін ұстаздық жай ғана мамандық емес, адам тағдырына жауап беретін қасиетті қызмет болды.
1965–1967 жылдары Алматы қаласындағы №49 мектепте математика пәнінің мұғалімі болып еңбек еткен жас маманның алғашқы кәсіби тәжірибесі кейінгі қызметтеріне берік негіз қалады. Математика секілді дәлдік пен терең ойлауды талап ететін пәнді оқыту арқылы ол шәкірттерін білімге ғана емес, тәртіпке, ізденіске, жауапкершілікке тәрбиелей білді.
1967–1970 жылдары Шардара қаласындағы кешкі жұмысшы жастар мектебінде оқу ісінің меңгерушісі қызметін атқаруы оның ұйымдастырушылық қабілетін айқын танытты. Жас маманның кәсіби білімі мен еңбекке деген жауапкершілігі ұжымдық жұмысты үйлестіре алатын білікті басшы ретінде қалыптасуына мүмкіндік берді.
Одан кейін №8 балабақшаны басқарып, жас ұрпақ тәрбиесінің ең алғашқы баспалдағында да жауапты еңбек атқарды. Бұл қызметтің өзі Жамал Өтегенқызының бала тәрбиесіне деген ерекше ықыласын, ұқыптылығын және педагогикалық шеберлігін көрсетті.
Ал 1979 жылдан бастап Шардара орта мектебінің директоры қызметіне келуі оның еңбек жолындағы ең маңызды әрі жарқын белестердің бірі болды.
Жиырма жылдан астам уақыт бойы мектеп басшысы болған Жамал Өтегенқызы білім ордасының қалыптасуы мен дамуына айрықша еңбек сіңірді. Оның басшылық қызметі мектептің күнделікті жұмысын ұйымдастырумен ғана шектелген жоқ. Ол білім сапасын арттыруды, ұстаздардың кәсіби өсуін, жас мамандардың қалыптасуын, оқушылардың жан-жақты тәрбиесін және ата-анамен тығыз байланысты басты назарда ұстады.
Жамал Өтегенқызы – талап қоя білетін басшы ғана емес, ұстаздың қадірін түсінетін, әріптесінің еңбегін бағалайтын, жас маманға жол көрсететін, шәкіртке жанашырлық танытатын парасатты жетекші болды.
Ол мектепті жай ғана білім беретін мекеме деп емес, ұрпақтың мінезі қалыптасатын, азаматтық ұстанымы орнығатын, болашаққа жол ашылатын қасиетті шаңырақ деп қабылдады. Сондықтан оның басшылық жылдарында оқу мен тәрбие мәселесі қатар қойылып, ұстаз бен шәкірт арасындағы сыйластыққа, ізденіске және еңбекке ерекше мән берілді.
Мектеп қабырғасының беріктігі құрылыс материалымен өлшенсе, білім ордасының беделі сол жерде еңбек ететін ұстаздардың парасатымен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда, Жамал Өтегенқызы басқарған мектептің қалыптасуы – оның іскерлігі мен көрегендігінің, ұжымға деген сенімінің және педагогикалық мәдениетінің нәтижесі.
Білім ордасының беделінің артып, кейін мектеп-лицей дәрежесіне көтерілуі де сол жылдардағы жүйелі еңбектің жемісі. Бұл жетістіктің артында талай ұстаздың қажырлы еңбегі тұрғаны сөзсіз. Ал сол еңбекті бір арнаға тоғыстырып, әріптестерін ортақ мақсатқа жұмылдыра білген Жамал Өтегенқызының басшылық еңбегі ерекше бағалауға лайық.
Ол өзіне жүктелген жауапкершілікті абыроймен атқарып қана қоймай, мектептің әрбір ұстазының кәсіби қабілетін ашуға, жас мамандардың қанатын қатайтуға, шәкірттердің білімге деген ынтасын арттыруға күш салды.
Жамал Өтегенқызының ұстаздық болмысының ең үлкен ерекшелігі де осында. Ол білімді талап етті, бірақ тәрбиені одан ешқашан төмен қойған жоқ. Ол тәртіпті талап етті, бірақ балаға деген мейірімділікті бірінші орынға қойды. Ол мұғалімнен кәсіби шеберлікті күтті, бірақ адамдық қасиетті одан да биік бағалады.
Сондықтан оның тәлімін көрген шәкірттер ғана емес, бірге еңбек еткен әріптестері де Жамал Өтегенқызын ұстаздықтың биік үлгісін көрсеткен ардагер, талапшыл әрі әділ басшы, ақылшы тәлімгер ретінде бағалайды.
Ұстаз еңбегінің ең үлкен жемісі – шәкіртінің жетістігі. Жамал Өтегенқызының да өміріндегі ең қымбат марапаттардың бірі – өз қолынан білім алған шәкірттерінің ел қатарлы азамат болып қалыптасуы.
Оның шәкірттері әр жылдары түрлі мамандықтарды таңдап, білім, медицина, мемлекеттік қызмет, өндіріс, кәсіпкерлік және басқа да салаларда еңбек етті. Олардың әрқайсысының жетістігінен ұстаз еңбегінің ізі көрінеді.
Шәкірттің өмірдегі әрбір жақсы қадамы – Жамал Өтегенқызы секілді ұстаздың маңдай терімен егілген білім мен тәрбиенің жемісі.
Ол бірнеше буынға білім беріп қана қойған жоқ, шәкірттерінің бойына елге деген сүйіспеншілік, еңбекке деген құрмет, үлкенге ізет, кішіге қамқорлық секілді асыл қасиеттерді сіңірді.
Осы себепті Жамал Өтегенқызының мұрасы – бір мектептің шеңберімен шектелмейтін, бірнеше буынның тағдырына әсер еткен рухани мұра.
Алайда Жамал Өтегенқызының азаматтық болмысы мектеппен ғана шектелген жоқ. Ұстаздық қызметтен кейін де ол ел өмірінен шет қалмай, қоғамдық жұмыстарға белсене араласты. Аудандық және қалалық мәслихаттардың депутаты болып, елдің әлеуметтік мәселелеріне үн қосты.
Бұл – оның халықпен етене араласқанын, ел мәселесіне бейжай қарамағанын көрсетеді.
Ұстаздық қызметте қалыптасқан сабырлылығы, әділдігі, адамдарды тыңдай білуі мен мәселенің байыбына баруы қоғамдық жұмыста да өз нәтижесін берді.
Жамал Өтегенқызы ел арасында бедел жинаған азамат ретінде тұрғындардың мәселесіне назар аударып, ортақ мәселелерге азаматтық ұстанымын білдірді. Оның қоғамдық белсенділігі – туған жер алдындағы жауапкершілігінің тағы бір көрінісі.
Ауыл биі ретінде де ел ішіндегі мәселелерге араласып, тұрғындардың өзара түсіністігі мен татулығын сақтауға үлес қосты. Бұл қызметте де оның өмір бойы қалыптасқан байыптылығы, әділдігі, сөзге тоқтай білуі мен адамды тыңдай білетін парасаттылығы айқын көрінді.
Ал аудандық ардагерлер кеңесі жанындағы Әжелер алқасына жетекшілік етуі Жамал Өтегенқызының қоғамдық болмысына ерекше мазмұн қосты.
Өйткені әжелер алқасы – ұлттық тәрбиенің, отбасы құндылығының, салт-дәстүрдің және ұрпақтар сабақтастығының маңызды тірегі.
Бұл ортада да Жамал Өтегенқызы өзінің ұстаздық тәжірибесін тиімді пайдаланып, жастарға ақыл-кеңес беріп, отбасылық құндылықтарды дәріптеп, үлкен мен кіші арасындағы сыйластықты нығайтуға атсалысты.
Мектепте шәкірт тәрбиелеген ұстаз бүгінде қоғамда ұлт тәрбиесіне қызмет етіп келеді. Осы екі кезеңнің өзегінде бір ғана мақсат жатыр – жақсы адам тәрбиелеу.
Жамал Өтегенқызының адамдық болмысын оның ата-анасына деген құрметінен де анық көруге болады.
Ол жыл сайын 9 мамыр қарсаңында Ұлы Отан соғысына аттанған әкесі Өтеген Иманбаевты еске алып, оның рухына құран бағыштауды дәстүрге айналдырған.
Өтеген Иманбаев 1906 жылы Шамалғанда дүниеге келген. Соғысқа дейін Алматы қаласындағы теміржол депосында еңбек етіп, 1941 жылғы 9 қыркүйекте әскер қатарына шақырылған. Сталинград майданындағы қанды шайқастардың бірінде 1942 жылғы 23 қарашада 36 жасында қаза тапқан.
Әкесінен небәрі екі айлық кезінде айырылған Жамал Өтегенқызы әкесінің бейнесін өз көзімен көріп өспесе де, анасының әңгімелері арқылы оны жүрегінде сақтап өсті.
Анасының «айнаға қарашы, сен әкеңе ұқсайсың» деген сөзі кішкентай Жамалдың жүрегінде әке бейнесін қалыптастырды.
Бұл – оның бойындағы ата-анаға деген шексіз құрметтің, отбасылық тәрбиеге деген адалдығының бір көрінісі.
Өтеген Иманбаевтың Волгоград облысы, Клет ауданындағы бауырластар зиратына жерленгені анықталған. Ендігі арман – бауырларымен және бала-шағасымен бірге әке басына барып, рухына тағзым ету.
Бұл арманның өзі Жамал Өтегенқызының жүрегіндегі атаға, әкеге, өткенге және тарихи жадыға деген адалдығын аңғартады.
Жамал Өтегенқызының өмірлік өнегесі өз отбасында да жалғасын тапты.
Қыздары Әлия мен Ақмарал ата-анасының жолын жалғап, мұғалімдік мамандықты таңдады. Бұл – ана тәрбиесінің, ұстаздық өнегенің өз отбасындағы жарқын жалғасы.
Ұлы Асқар ел қауіпсіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ететін салада еңбек етіп келеді.
Бүгінде он екі немеренің әжесі атанған Жамал Өтегенқызы – үлкен әулеттің ақылшысы, отбасының берекесі, кейінгі ұрпаққа бағыт берер дара тұлға.
Ұстаздықтың ең үлкен жеңісі – өзіңнен кейін өз жолыңды жалғастыратын шәкірт пен ұрпақ тәрбиелеу. Жамал Өтегенқызы бұл тұрғыдан алғанда ұстаздық парызын еселі орындаған жан.
Оның ұзақ жылғы еңбегі мемлекет және қоғам тарапынан да лайықты бағаланды.
Ол түрлі мемлекеттік және мерекелік медальдармен, Елбасының, облыстық және аудандық мәслихаттар мен әкімдердің Алғыс хаттарымен марапатталды. Шардара ауданының Құрметті азаматы атанды. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталып, кейін елдің жоғары бағасының бірі – «Құрмет» орденіне ие болды.
Бұл марапаттардың әрқайсысы – оның жылдар бойғы адал еңбегіне берілген әділ баға.
Алайда Жамал Өтегенқызы үшін ең үлкен марапат – халықтың ықыласы, шәкірттерінің құрметі, әріптестерінің ыстық лебізі және туған жерінің алдында абыроймен өмір сүріп келе жатқаны.
Марапат – еңбектің нәтижесі болса, халықтың құрметі – сол еңбектің шынайы бағасы.
Бүгінде аудан басшылығы тарапынан ардагер ұстаздарға көрсетіліп отырған құрмет те аға буын еңбегінің ел жадында екенін көрсетеді.
Аудан әкімі Қарсыбаев Арман Романұлының Жамал Өтегенқызының шаңырағына арнайы барып, мерекелік құттықтауын жеткізуі – ардагер ұстазға, оның ел алдындағы еңбегіне және Шардараның білім тарихына деген құрметтің айқын көрінісі.
Мұндай кездесулердің тәрбиелік мәні зор. Себебі елге еңбегі сіңген азаматты құрметтеу – кейінгі буынға өнеге көрсету. Өткен ұрпақтың еңбегін бағалау – ел тарихын бағалау.
Жамал Өтегенқызының өмір жолына тұтас көз салғанда, оны тек мектеп директоры, ұстаз, депутат немесе қоғамдық белсенді деп атаумен шектеу жеткіліксіз.
Ол – Шардараның білім саласының қалыптасуына өз ғұмырын арнаған, бірнеше буынға білім мен тәрбие берген, педагогикалық ұжымның дамуына жол ашқан, қоғамдық өмірге белсене араласқан, елдің құрметіне бөленген ардагер ұстаз.
Оның бойындағы ұстаздық парасат, басшылық іскерлік, азаматтық жауапкершілік, адамға деген құрмет және туған жерге деген сүйіспеншілік бір-бірімен табиғи үйлесім тапқан.
Шардараға жас маман болып келген Жамал Өтегенқызы уақыт өте келе осы өлкенің білім тарихының көрнекті тұлғасына айналды.
Оның өмір жолы – жас маманнан білікті ұстазға, ұстаздан тәжірибелі басшыға, мектеп басшысынан елге сөзі өтімді, қоғамдық ортада беделді ардагерге дейінгі тағылымды жол.
Бұл жолдың әр кезеңінде еңбек бар. Әр белесінде жауапкершілік бар. Әр жетістігінің артында елге деген адалдық бар.
Жамал Өтегенқызының есімі – Шардарадағы ұстаздық еңбектің, табандылықтың, парасаттылықтың және елге қызмет етудің жарқын үлгісі.
Ол білім саласына келген алғашқы күннен бастап өз ісіне адал болды. Шәкіртке білім беруде – талапшыл, тәрбие беруде – мейірімді, әріптестерімен қарым-қатынаста – сыйластықты биік қойған, басшылық қызметте – жауапкершілікті ту еткен тұлға ретінде танылды.
Осындай қасиеттері оны елге сыйлы, шәкіртке сүйікті, әріптеске қадірлі, кейінгі буынға өнегелі ардагер ұстаз деңгейіне жеткізді.
Бүгінде Жамал Өтегенқызының есімі аталғанда, Шардараның білім саласында еңбек еткен талай ұстаздың тағдыры, талай шәкірттің балалық шағы, талай отбасының мектеппен байланысты естеліктері қатар еске түседі.
Сондықтан оның өмір жолын баяндау – бір адамның ғұмырын ғана дәріптеу емес. Бұл – Шардараның білім саласын қалыптастырған тұтас ұстаздар буынына тағзым ету.
Жамал Өтегенқызы – сол буынның маңдайалды өкілдерінің бірі.
Оның өмірі бізге бір нәрсені анық көрсетеді: елге қызмет ету үшін міндетті түрде биік лауазым иесі болу шарт емес. Кейде бір мектептің табалдырығында адал еңбек етіп, мыңдаған балаға дұрыс бағыт көрсету – тұтас қоғамның болашағына қызмет етумен тең.
Жамал Өтегенқызының бар ғұмыры дәл осындай ұлы қызметке арналды.
Ол Шардараға келген жас маманнан ауданның ардақты ұстазына дейінгі жолды абыроймен жүріп өтті. Ұстаздықтың қадірін биіктетті. Мектеп басшылығының жауапкершілігін адал атқарды. Шәкірттерінің жүрегінде өшпес із қалдырды. Қоғамдық қызметте де ел мүддесін назардан тыс қалдырмады.
Сондықтан Жамал Өтегенқызының өмір жолын «еңбек», «парасат», «ұстаздық», «адамгершілік», «елге қызмет» деген қасиетті ұғымдармен сабақтастыруға толық негіз бар.
Оның ең үлкен мұрасы – мектеп ғимараты немесе атқарған қызметі емес. Ең үлкен мұрасы – жақсы адам болып қалыптасқан шәкірттері, тәрбиелеген жас мамандары, ұлағатын жалғастырған балалары, ақылын тыңдаған кейінгі буын және туған жерінде қалдырған абыройлы аты.
Жамал Өтегенқызының Шардараға келгеніне алпыс жылға жуық уақыт өтті. Осы жылдар ішінде жас маман болып келген қыздың ғұмыры Шардараның өз тарихымен тұтасып кетті.
Кезінде құрылыс қарқынды жүріп жатқан жас қалаға комсомолдық жолдамамен келген Жамал Өтегенқызы бүгінде сол қаланың білім тарихында өзіндік орны бар ардақты ұстаз, білікті басшы, беделді қоғам белсендісі, аяулы ана, ардақты әже және ел құрметіне бөленген абыройлы азамат дәрежесіне жетті.
Оның ғұмыры – уақытпен бірге жасалған тарих.
Оның еңбегі – шәкірттерінің тағдырында жалғасқан еңбек.
Оның өнегесі – кейінгі буынға жол көрсететін өнеге.
Оның есімі – Шардараның білім тарихында құрметпен аталатын есім. Ал оның өмір жолының басты мәні – туған жерге адал қызмет ету, ұрпақ тәрбиесіне бар ғұмырыңды арнау және елдің сенімін ақтап өмір сүру.
Жамал Өтегенқызы Төлешованың ғұмыры – ұстаздыққа адалдықтың, еңбекке беріктіктің, адамдық парасаттың және туған елге деген шынайы сүйіспеншіліктің жарқын үлгісі.
Шардараның білім саласының қарашаңырағын қалыптастырған ардақты ұстаздың есімі де, еңбегі де, өнегесі де ел жадында ұзақ сақталуға лайық.
Шардара ауданы әкімдігінің баспасөз қызметі.
Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-shardarin-audany/press/news/details/1291081?lang=ru
Жауап қалдыру